Çocuklar İçin Anayasa’da En Az 12 Madde Değişmeli

Uluslararası Çocuk Merkezi (ICC) Dünya Çocuk Hakları Günü Çerçevesi’nde son dört yılda çocuk hakları alanında çok az ilerleme olduğunu vurgulayarak Türkiye’de çocuk haklarının durumuna baktı.

“2010’dan beri, Türkiye bir kere 2012’de Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin (ÇHS) uygulanmasının düzenli incelenmesini geçirdi. O zamandan bugüne, Türkiye Komite tarafından tespit edilen güçlükler ve boşluklarla ilgili çok az ilerleme kaydetti.

Türkiye’deki mevzuatın ÇHS ile uyumlu hale getirilmesi yönünde kaygılara da yer verilen değerlendirmede, Türkiye Barolar Birliği ve UNICEF tarafından yapılan son hukuki analizlerin gösteriyor ki anayasada en az 12 maddenin değiştirilmesinin gerektirdiğini gösterdiğini belirtildi.

“Ayrıca, 95 yasada ÇHS ile uyumlu kapsamlı değişiklikler gerekiyor.”

Etki değerlendirmesi

ICC Türkiye’deki çocukların haklarını varolan yasaların nasıl ihlal ettiğinin tespit edilebilmesi için acilen çocuk hakları etki değerlendirmesi yapılmasının gerekliliğini de ifade etti.

“Türkiye’nin çocuk haklarına ilişkin bütüncül bir yasa ve politika yaklaşımı mevcut olmadığını söyleyebiliriz.”

Halledilmesi gerekenler

ICC’nin vurguladığı noktalar şöyle:

* Her ne kadar Türkiye uluslararası yükümlülükleri gereği çocuğun her türlü bedensel cezalandırılmasını sonlandırma yönündeki tavsiyeyi kabul ettiyse de, bu konuda herhangi bir adım atılmamıştır. Bedensel cezalandırma, evde, özel bakım evlerinde, gündüz bakım evlerinde, okullarda ve ceza infaz kurumlarında açıkça yasaklanmıştır.

*Çocuklara hizmet sunan kamu kurumlarına bütçeden ayrılan pay arttıysa da, çocuklara ayrılan bütçe kalemlerinin hesap verebilirliği artırmak için tespit edilmesi ve izlenmesi mümkün değil.

* Sosyal koruma, sağlık, sosyal destek ve sosyal hizmete merkezi hükümetin harcamaları, GSMH’ye oranı yüzde 13. Bu oran AB ortalamasının 13 puan gerisinde. Bunun da yalnızca yüzde 1,3’ü yoksulluk sınırının altındaki nüfusa sosyal destek ve sosyal hizmetlere ayrılıyor.

* Son araştırmalara göre, Türkiye’de üç çocuktan ikisi ciddi maddi yokluk çekiyor.

* Çocuk, anayasada kendi haklarını kullanma kapasitesine sahip ayrı bir kişi olarak tanımlanmıyor. Bu anayasal tanınmama durumu, hakların kullanımı bakımından bir dizi yasa ve bu yasaların uygulanması arasında uyuşmazlık doğuruyor.

Tavsiyeler ve çekinceler

Türkiye 2010 yılındaki ilk Birleşmiş Milletler Evrensel Periodik İnceleme sürecinde çocuk hakları ile ilgili 22 tavsiye aldı.

Bunlardan etnik kökene dayalı ayrımcılığı ortadan kaldırmak için hükümeti harekete geçmeye çağıran dört tavsiye reddedildi. ÇHS’deki çekincelerini kaldırması için yapılan iki tavsiye de reddedildi.

Oysa Türkiye Kadına Karşı Her Türden Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi’ndeki benzer çekincelerini kaldırdı. Üstelik anadilde eğitim ve kültürel hakların kullanımı ile ilgili yeni yasal düzenlemelerle bu çekinceleri geçersiz kıldı.

Karamsar tablo

Türkiye İstatistik Kurumu’nun yaptığı son araştırmalara göre Türkiye’de çocuk hakların ailişkin tablo oldukça karamsar.

* Her ne kadar çalışma yaşı 15 ise de resmi rakamlara göre 6-14 yaş arası çalışan çocukların sayısı 300 bin civarında.

* Çocuk  evliliklerinin  toplam evliliklere  oranı  yüzde 23, bu  evliliklerin yüzde 91’ini  ise kız çocukları oluşturuyor.

* Çocuklara yönelik cinsel istismar davalarının sayısı 2002 yılında 4 bin 500 iken, 2014 yılında 17 bin 500’e yükseldi.

* Güvenlik birimlerine gelen/getirilen çocuk sayısı 2007 yılında 58 bin iken, 2014 yılında 300 bine yükseldi. (BİA)