Hesap verebilirlik

Ara Güler tarafından, iki torunu ile birlikte çekilen bir fotoğrafta Cumhurbaşkanının çocuklara, hele de torunlarına karşı duyduğu sevgi ve tebessümü vardı. Bir yurttaş, “Sayın Cumhurbaşkanı, Suriye’deki, Güneydoğu’daki savaşlarda evinden, yurdun sürülen çocuklar için de bir duygudaşlık (empati) yaptı mı acaba” diye soruyor.

Onu, biz değil, Sayın Cumhurbaşkanının kendisi bilir. Ama eminiz ki bir insan olarak aynı duygudaşlık, onun için de geçerlidir. Türkiye’nin güneydoğusunda ve Suriye’de yaşanan insanlık dışı dramlar kimi üzmüyor ki? İktidardaki karar vericiler verdikleri savaş kararlarının umarım arkasında dururlar da bölge halklarına yaşattıkları insanlık dışı dramın hesabını bölge halklarına ve hesap sorabilenlere verirler.

Hesap verebilirlik, bir insanın başkaları adına sorumluluk yüklenmesi sonucunda sorumluluğunun gereğini yerine getirip getiremediğinin kendiliğinden anlatılmasıdır. Hesap sorulmadan kendiliğinden gereken açıklamanın yapılmasıdır. Kendiliğinden hesap verebilirlik mekanizması günümüzde ne devletlerde, ne toplumlarda ne de bireylerde yerleşmiş davranış biçimi değildir. Hele de savaş ortamında bunun adı sanı geçmez. Günümüzde karar vericilere hesap sorabilmek, ancak savaşı kaybettiklerinde mümkün olabilmektedir.

Hesap verebilirlik daha çok kamu yönetimi alanında ele alınmış bir konudur. Demokratik devlet yapısının olgunlaştığı, demokratik toplumlarda, demokrasi becerisini içine sindirebilmiş kişilerce yerine getirilebilir. Demokratik toplumlarda önce anne babada, kendi çocuğuna karşı yerine getirme ile başlar. Kendisine hesap verilebilirliğin farkına vardırılan birey aynı davranışı yakın çevresine gösterir. Ailede olduğu kadar okulda, sokakta, dernekte, sendikada, partide, devlette, askerde, belediyede, hayatın her alanında, sorumluluk almış kişilerin sorumluluklarının gereğini yerine getirip getiremedikleri hakkında açıklama yapması aslında toplumu rahatlatır. İktidar sahipleri her vatandaşa eşit hizmet verdiğinde sivil toplum ile piyasalar arasında sağlıklı bir güçler dengesi kurulabilir ve hesap verebilirlik de güçlenir. Bu denge devlet içerisindeki kurumlarda yani yasama, yürütme ve yargı arasındaki ilişkiler için de geçerlidir.

Batıda, vizyonu hesap verebilirlik, şeffaflık ve dürüstlüğü kapsayan, düzgün yönetimi teşvik eden, işbirliği için dinamik bir çevre sunan ve üyelerine yetkilerini en iyi şekilde yerine getirmeleri konusunda yardımcı olan EUROSAI benzeri örnek örgütlenmeler vardır. EUROSA’IN değerleri, bağımsızlık, dürüstlük, profesyonellik, güvenilirlik, kapsayıcılık, işbirliği, yenilik, sürdürülebilirlik ve çevreye saygıdır. Stratejik planı üyelerinin ihtiyaç ve önceliklerini yansıtarak beceri bilgi, yapı ve çalışma yöntemlerinin ve mevcut iyi yanların geliştirilmesi ile eksik ve zayıf yanların giderilmesini sağlamaktır. Batı toplumları, vizyonu hesap verilebilirlik üzerine örgütlenirken, bizim de içinde yer aldığımız Ortadoğu ülkeleri yöneticileri ateşle evcilik oynuyor, halkları birbirilerine boğazlatıyorlar. Binlerce çocuk her gün sokakta aç susuz, insanın içini burkarak dolaşırken, aynı sokakta beyaz bayrakla karşıdan karşıya geçerken ve savaş kararı vericilerinin hisleri bu kadar örselenmişken yöneticilerin empati yapabilmeleri mümkün mü? Hele de boğazlanmalar, her şeye kadir devlet ana, devlet baba eli ve gücüyle yapılırken!

Emperyalizm, Suriye, Irak, Filistin halklarını, kırk yıldır da güneydoğuda Kürtleri din, iman, mezhep, ırk, etnik temelde soykırıma uğratıyor. Emperyalistler Suriye ve Irak sınırlarını ABD’de yeniden çizerlerken Ortadoğu yönetimleri emperyalizmle yatağa girmenin hesabını herhalde yapıyorlardır. Bölge halklarının emeğini, zenginliklerini emperyalistlere yeni pazar alanı yaparlarken bir gün kendi halklarına da hesap vereceklerini biliyorlardır herhalde.

Kürtler sırtını emperyalizme dayayıp ulusal kurtuluş mücadelesi verilmeyeceğinin artık farkına varmalılar. Emperyalistlerin ülkemize getirdikleri insanları, Avrupa’ya geçerken bizim denizlerimizde öldürdüklerini görüyorlar. Biz onlara uzak durabiliyor muyuz, her gün empati kurmaktan içimiz dışımıza çıkıyor.