Nazım Hikmet ve TKP

Türkiye’de sosyalizm mücadelesinde yer almış pek çok siyasal parti ve örgüt vardır. Bunların içersinde en uzun soluklusu Türkiye Komünist Partisi (TKP) olmuş, TKP’nin siyasal devrimci mücadelesine de çok sayıda fikir ve sanat adamı damgasını vurmuştur. Bunlar içinde yazar ve şair Nazım Hikmet en başta gelenidir. Biz de onun önünde saygıyla eğiliyoruz.

Nazım Hikmet bilindiği gibi 20 Kasım 1902de Selanik’te doğmuş, 3 Haziran 1963’de Moskova’da ölmüştür. İçin de bulunduğumuz süreçte kendini sınıf partisi olarak tanımlayan çok sayıda parti ile birlikte sanat çevreleri de kimi yurt içinde, kimileri Moskova’ya giderek mezarı başında anmışlardır. Onun sahiplenilmesi elbette ki hepimizi gururlandırmaktadır.

TKP deyince ilk akla gelen mutlaka 15’lerdir. En az onlar kadar sosyalizme kendini adamış ve bu uğurda baş koymuş büyük şair ve yazar Nazım Hikmet, TKP’ye çok genç yaşta katılmış ve ölünceye kadar TKP’li kalmıştır. TKP’yi dünya kamuoyuna tanıtmış, TKP’yi okurları önünde değerli kılmıştır. Nazım Hikmet bir anlamda TKP tarihi ile özdeşleşmiş kişiliğinin ürünlerini okumak, incelemek TKP’yi, TKP tarihini incelemekle aynıdır nerdeyse. Yalnız, TPK ve N Hikmet deyince, bir de onların çevresinde olan fikir ve sanat insanlarını da tanımak gerekir. Şahsen, TKP içinde ya da çeperindeki sanat insanlarının farkına varmaya çalışan biri olarak rastladığım kısa bir anekdotu paylaşmak istedim:

“TKP sanat ve sanatçılar: Bir sanat akımı olarak TKP.” (Communist Party Of Turkey).

“TKP, yalnızca bir siyasi akım değildi, hatta daha çok bir fikir ve sanat akımı olarak 1920 ile 1992 arasında faaliyet yapmıştır. TKP deyince akla hemen TKP’li sanatçılar geliyordu. Özellikle de TKP’li şair, yazar, tiyatrocu, müzisyen, ressam ve sinemacılar.”

“TKP, bir fikir akımı idi. TC’ni kurucu kadroları arasında birçok TKP’li vardı ve daha sonra Türkiye’yi yöneten ve modern bir ülke yapan kadrolar arasında yer almışlardı. Aşağıda adını yazdığım TKP’li sanatçıların adları okunduğunda TKP’nin ne kadar güçlü ve etkileyici bir fikir ve sanat akımı olduğu fark edilir. TKP, dar bir siyaset değil, geniş alana yayılmış bir sosyal fikir hareketi ve sanat akımı idi. Lenin’in 1919da kurduğu Komünist Enternasyonalin kurucu üyeleri arasında idi ve Komintern’de çok önemli yeri vardı. TKP’li sanatçıların çoğu Komintern eğitimi almışlar, Lenin ve birçok ülkeden sosyal demokrat, sosyalist ve komünist liderlerin öğrencileriydiler. Komintern’in olanakları ile sanatın hemen her dalında, her türünde dünya sanat çevrelerini izliyor ve sanat eserlerini Türkiye’de anlatıyor, yayınlıyor, sergiliyor, gösteriyor ve sahneliyorlardı. TKP, bir siyasi hareket olmaktan ötede bir fikir ve sanat hassasiyetinin ve yaratıcılığının tarihi idi.

“Abidin Dino yanında Nazmi Ziya, Avni Arbaş, Namık İsmail Gürcan, Hasan Kavruk, İbrahim Balaban gibi ressamlar, Nazım Hikmet yanında Hasan İzzettin Dinamo, Rıfat Ilgaz, Enver Gökçe, Attila İlhan, Arif Damar, Cemal Süreyya, Orhan Kemal, Kemal Tahir gibi şair ve yazarlar, Ruhi Su, Aşık Veysel, Mahzuni Şerif, Fikret Kızılok gibi müzisyenler ve Bedia Muvahhit, Semiha Berksoy, Muhsin Ertuğrul, Savaş Yurttaş, Cahit Irgat gibi tiyatrocularla isimleri binleri aşan TKP’li sanatçılar eserleriyle topluma yön vermiş ve dönüştürmüşlerdir.”

Nazım Hikmet, TKP’ye sevgisini ve ona bağlılığını şöyle anlatıyor:

Seni düşünüyorum, Türkiye Komünist Partisi, TKP’m benim.

Sen dünümüz, bugünümüz, yarınımızsın, en büyük ustalığımız, en ince hünerimizsin.

Sen aklımız, yüreğimiz ve yumruğumuzsun. Dünyada anılır bir şanlı soyun var.

Sen küçük kardeşisin V.K.P(B)’nin.

Sen bana bugün, mübarek alnındaki yara yerinle,

Ve işçi bileklerinde zincir izleriyle göründün. Yürüyorsun dimdik, pırıl pırıl,

Ömrümde yalnız seninle ve senin safında olmakla övündüm.

Seni düşünüyorum tornacı Rahmi, belki bu sabah basıldı evin, belki şimdi birinci şubedesin, kolların kelepçeli arkadan, kan içinde yüzün gözün.

Üniversiteli kız seni düşünüyorum, içerdesin bir yıldır, en az üç yıl verecekler, bana bir şiirimi okumuştun, sesin kulağımda hala.