Zonguldak’ın Kozlu ilçesinde denizde ‘kaynama’ iddiası: Uzmandan iki olasılıklı değerlendirme

Zonguldak’ın Kozlu ilçesinde deniz yüzeyinde görüldüğü belirtilen “kaynama” görüntüleri kamuoyunda merak uyandırdı. Yerel basında yer alan haberlerin ardından konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Jeoloji Yüksek Mühendisi, Jeoloji Mühendisleri Odası Zonguldak İl Temsilcisi ve A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Ali Baltaş, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda olası nedenleri teknik açıdan ele aldı.

Baltaş, deniz yüzeyinde görülen kabarcıklanma ve kaynama benzeri oluşumların kaynağına ilişkin iki temel olasılığın değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, bölgenin jeolojik ve madencilik geçmişine dikkat çekti.

“İlk olasılık metan gazı çıkışı”

Ali Baltaş’a göre ilk olarak değerlendirilmesi gereken ihtimal, metan gazı çıkışı. Zonguldak kent merkezinin ve çevresinin uzun yıllardır taşkömürü üretim alanlarıyla çevrili olduğunu hatırlatan Baltaş, özellikle Kozlu bölgesinin bu açıdan kritik bir konumda bulunduğunu ifade etti.

Baltaş, Kozlu, Üzülmez ve Karadon taşkömürü işletmelerinin üretim sahalarının kentin kurulu olduğu alanı çevrelediğini, bu ocaklar içinde denize en yakın konumda olanların Kozlu Taşkömürü İşletmesi’ne ait ocaklar olduğunu vurguladı. Bölgedeki kömür damarlarının eğimli bir açıyla deniz tabanının altına doğru uzandığının bilindiğini kaydeden Baltaş, halen kıyı kenar çizgisinin kuzeyinde, yani deniz tabanı altında galeriler açılarak oluşturulmuş kömür panolarının bulunduğunu belirtti.

Yeraltı madenciliğinde deniz tabanı ile üretim yapılan alanlar arasında “güvenli topuk” ya da emniyet mesafesi bırakıldığını ifade eden Baltaş, buna rağmen jeolojik yapıların risk oluşturabileceğine dikkat çekti. Özellikle kömür damarlarını kesen bir fay zonunun, kömür bünyesinde bulunan metan gazı için doğal bir iletim kanalı işlevi görebileceğini belirten Baltaş, şu değerlendirmede bulundu:

“Deniz yüzeyinde görülen kaynama, fay zonunun deniz tabanındaki konumundan gaz çıkışı nedeniyle meydana gelmiş olabilir. Kömür damarları doğal olarak metan gazı içerir. Eğer fay hattı bu damarları kesiyor ve deniz tabanına kadar uzanıyorsa, gaz çıkışı deniz yüzeyinde kabarcıklanma ve kaynama görüntüsü oluşturabilir.”

Deniz ile ocaklar arasında hidrolik bağlantı riski

Baltaş’ın dikkat çektiği bir diğer önemli nokta ise olası hidrolik bağlantı ihtimali. Fay zonunun deniz tabanı ile yeraltındaki kömür ocakları arasında bir bağlantı kurma potansiyelinin göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade eden Baltaş, şu uyarıyı yaptı:

“Eğer fay zonu, yeraltında madencilik yapılan bir galeriye uzanıyor ya da çok yakınından geçiyorsa; fayın atım miktarı ve su iletim kapasitesine bağlı olarak deniz sularının ocaklara doğru ilerlemesi söz konusu olabilir. Bu durum teknik olarak ayrıca değerlendirilmelidir.”

Bu çerçevede, deniz yüzeyindeki kaynama görüntüsünün yalnızca gaz çıkışı değil, aynı zamanda daha geniş jeoteknik riskler açısından da incelenmesi gerektiği ifade ediliyor.

“İkinci olasılık deniz tabanından su çıkışı”

Ali Baltaş’ın gündeme getirdiği ikinci olasılık ise deniz tabanından tatlı su ya da yeraltı suyunun çıkışı. Bölgenin jeolojik yapısına işaret eden Baltaş, Zonguldak kıyılarındaki falezlerin büyük ölçüde kireçtaşlarından oluştuğunu hatırlattı.

Kireçtaşlarının, geçmişte deniz canlılarının ölümü sonrası tabanda biriken karbonatlı çökellerin jeolojik süreçler ve tektonik hareketlerle yükselmesi sonucu oluştuğunu belirten Baltaş, bu kayaçların eriyebilen ve boşluklu bir yapıya sahip olduğuna dikkat çekti.

İklim koşulları, bitki örtüsü ve tektonik kırık sistemleri nedeniyle bölgedeki kireçtaşlarının çatlaklı ve karstik özellik gösterdiğini ifade eden Baltaş, kara tarafında daha yüksek kotlardan kireçtaşlarına sızan suların, yeraltında ilerleyerek deniz altına uzanan kireçtaşı kütleleri içinde yol alabileceğini söyledi.

Bu sürecin deniz tabanında bir “kaynak” gibi su çıkışına neden olabileceğini belirten Baltaş, “Karadan beslenen yeraltı suları, deniz tabanında basınçlı şekilde yüzeye çıkarak kaynama benzeri bir görüntü oluşturabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Bilimsel inceleme çağrısı

Uzmanlar, söz konusu olayın kesin nedeninin ortaya konulabilmesi için bölgedeki jeolojik yapı, aktif fay hatları, yeraltı üretim haritaları ve olası gaz çıkışlarının teknik ölçümlerle incelenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Kozlu açıklarında görüldüğü belirtilen deniz yüzeyindeki kaynama görüntüsünün metan gazı çıkışı mı, yeraltı suyu kaynağı mı yoksa farklı bir jeolojik süreçten mi kaynaklandığının netleşmesi için detaylı saha çalışmaları ve ölçümler yapılmasının önem taşıdığı ifade ediliyor.