Öldürülen Gazeteciler Gününde Bir İrdeleme

1909’dan beri geçen 117 yılda Türkiye’de ve Türkiye’nin askersel müdahalede bulunduğu 

ülkelerde öldürülen gazetecilerin sayısı sadece 67’den ibaret midir?

Doğan Özgüden

(Artı Gerçek, 6 Nisan 2026)

Çeşitli engeller nedeniyle yazılarıma ara vermek zorunda kaldığım üç haftanın ardından Türkiye’de basın özgürlüğü konusunda iki önemli etkinlik nedeniyle yeniden bilgisayar karşısına geçtim. 

Belçika’da on yıllardır hem medya planında, hem de tiyatro başta olmak üzere kültürel planda takdirle izlediğimiz çalışmalar yürüten Bin Fikir’in kurucu ve yöneticileri Erdinç Utku ve Serpil Aygün, 12 Nisan Pazar günü Türkiye’de basın özgürlüğünün sürekli çiğnenmesine karşı bir panel düzenliyorlar.

Bundan üç yıl önce de, onların girişimiyle 8 Ocak 2023’te, Brüksel’in Schuman Meydanı’nda “Gazetecilik Suç Değildir” etkinliği düzenlenmiş, genç meslektaşlarımla birlikte Avrupa Birliği kurumlarının duvarlarına karşı “Özgür Basın Susturulamaz!”, “Türkiye’de sansüre son, gazetecilere özgürlük!” diye haykırmıştık.

Önümüzdeki pazar günü de, saat 15’den itibaren Brüksel yakınındaki Tervuren’de, Parochiezaal Moorsel salonlarında düzenledikleri panelde Türkiye’de 24 Ekim 2025’den beri tutuklu bulunan Tele1 yönetmeni gazeteci Merdan Yanardağ’ın eşi yazar Sevim Kahraman Yanardağ, Tele1 Almanya temsilcisi Mehmet Tanlı, yazar Erdinç Utku ve karikatürist İsmail Doğan ile birlikte Türkiye’de basın özgürlüğü ihlallerini ve buna karşı mücadele olanaklarını konuşacağız.

İstanbul’da ise, “6 Nisan Öldürülen Gazeteciler Günü”nde Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Türkiye Gazeteciler Sendikası, Türkiye Yayıncılar Birliği, Türkiye Yazarlar Sendikası, PEN Yazarlar Derneği, DİSK Basın İş ile Çağdaş Gazeteciler Derneği, TGC Burhan Felek Konferans Salonu’nda bir araya gelerek halkın haber alma hakkına getirilen engellemelere, gazetecilere, yayıncılara, yazarlara yönelik baskı ve tutuklamalara karşı itirazlarını dile getirecekler. 

Meslek örgütlerinin ortak çağrısında “67 gazetecinin öldürüldüğü bir ülkede gazetecilik yapıyoruz. Öldürülen meslektaşlarımıza adanan 6 Nisan Öldürülen Gazeteciler Günü’nde gazeteciliğin yaşatılması için bir araya geliyoruz. Halkın haber alma hakkı için, gazeteciliğin yaşatılması için tutuklu meslektaşlarımızı serbest bırakın çağrısı yapacağız” deniyor.

Yarım yüzyılı aşkın süredir üyesi bulunduğum Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin bu ortak girişimini tabii ki yürekten destekliyorum.

Ancak, Türkiye’nin sadece 67 gazetecinin öldürüldüğü bir ülke olarak nitelenmesi beni hayli şaşırttı… 

Türkiye’de katledilmiş olan ilk gazetecinin, başyazarı olduğu Serbesti gazetesinde İttihat ve Terakki yönetimini eleştirdiği için 6 Nisan 1909’da Galata köprüsünde kurşunlanarak öldürülen Hasan Fehmi olduğunda herhangi bir görüş ayrılığı yok. 

Ne var ki, o tarihten bugüne dek geçen 117 yılda Türkiye’de ya da Türk Devleti’nin askersel müdahalelerde bulunduğu komşu ülkelerde katledilen gazetecilerin sayısı 67’nin iki misline ulaşıyor.

Bu faklılığın başlıca nedeni, hiç kuşkusuz, önceki yıllarda öldürülen gazeteciler anılırken Ermeni ve Kürt meslektaşlarımızın katledilmesinden asla bahsedilmemesidir.

Bu konuda ciddi araştırmalara dayanan ilk açıklamayı 2021 yılında Tutuklu Gazetecilerle Dayanışma Platformu’nun (TGDP) sürgündeki temsilcisi Necati Abay yaparak 1909’dan itibaren katledilen gazeteci ve yazarlar üzerine şu ayrıntılı bilgiyi vermişti.

“Uzun yıllardır yapmakta olduğum araştırmaya göre 6 Nisan 1909’dan bugüne 112 yılda 124 gazeteci ve yazar öldürüldü.

“Gazeteci ve yazarların çoğu, ‘faili meçhul’ adı verilen, aslında devlet güçleri tarafından sokak infazlarıyla, gözaltında kaybetme saldırılarıyla yaşamlarını yitirdiler. 

“Saldırıların odağında Türk basını, Kürt basını ve Ermeni basınından muhalif gazeteci ve yazarların bulunduğu görülüyor.

“Geleneksel devlet politikası gereği doğrudan cana kasteden bu saldırılar, düşünce ve ifade özgürlüğüne, basın özgürlüğüne, halkın haber alma hakkına yönelik saldırılardır.

“Gazeteci cinayetlerinde 1915 yılı, 1970’li, 80’li ve 90’lı yıllar belirgin olarak öne çıkıyor. Gazeteci cinayetleriyle tarihsel, toplumsal olgular arasındaki doğrudan bir bağ görülüyor.

“Türk basınından gazeteci ve yazarlar, çoğunlukla 70’li, 80’li, 90’lı yıllarda; Hrant Dink hariç Ermeni basınından gazeteci ve yazarlar 1915 yılında, Ermeni Soykırımı sürecinde, Kürt basınından gazeteci ve yazarların büyük çoğunluğu da 1990-1994 yılları arasında öldürüldü.

“24 Nisan 1915’te, İstanbul’da, gözaltı, tutuklama, tehcir (Çankırı’ya sürgün), Soykırım saldırısına maruz kalan 220 Ermeni ileri geleni, Ermeni halk önderi, Ermeni aydını arasında 32 gazeteci ve yazar da bulunuyordu. Hepsi gözaltı-sürgün saldırısında öldürüldü. Krikor Zohrab, Siamanto, Sarkis Minasyan, Armen Doryan, Rupen Zartaryan bunlardan bazılarıydı. Halen çoğunun mezarının nerede olduğu bile bilinmiyor. 19 Ocak 2007 tarihinde İstanbul’da Agos gazetesi genel yayın yönetmeni Ermeni gazeteci ve yazar Hrant Dink’in katledilmesiyle birlikte, öldürülen Ermeni gazeteci ve yazarların sayısı 33’e yükseldi.

“1990-1994 yılları arasında sömürgeci kirli savaşın yoğun olarak sürdüğü Kürt illerinde, Kürt basınından 18 gazeteci ve yazar, çok sayıda gazete dağıtımcısı öldürüldü. 

“Musa Anter, Ferhat Tepe, Nazım Babaoğlu, Hüseyin Deniz, Hafız Akdemir Özgür Gündem gazetesinde çalışırken öldürülen Kürt gazeteci ve yazarlardan bazılarıdır. 

“Çeşitli zaman kesitlerinde Türk basınından Sabahattin Ali, Recai Ünal, Abdi İpekçi, Çetin Emeç, Turan Dursun, Uğur Mumcu, Ahmet Taner Kışlalı, Metin Göktepe gibi gazeteci ve yazarlar öldürüldü.

“Bu topraklarda devlet güçleri  tarafından aralarında gazeteci ve yazarların da bulunduğu binlerce ‘faili meçhul’ cinayet işlendi. ‘Faili meçhul’ cinayetler aydınlatılmalı, tetikçilerin yanı sıra asıl olarak azmettirici devlet güçleri yargılanmalıdır.”

TGDP’nin listesini, 23-24 Nisan 1962’de Lefkoşa’da katledilen Kıbrıs-Cumhuriyet Gazetesi sorumluları Ahmet Muzaffer Gürkan ve Ayhan Hikmet ile 2021’den sonra öldürülen gazetecileri de ekleyerek yazının sonunda veriyorum.

Bunlara ek olarak da, dostum Kadir Akın’ın, 1915 Ermeni soykırımını hazırlayan tarihi koşulları, siyasi ortamı, o günlerden kalan anıları ve belgeleri ortaya koymuş olan “Ermeni Devrimci Paramaz – Abdülhamid’den İttihat Terakki’ye Ermeni Sosyalistleri ve Soykırım” adlı kitabından verdiği önemli bir bilgiyi de paylaşıyorum.

15 Haziran 1915 sabahına doğru saat 3.30’da Beyazıt Meydanı’nda asılarak idam edilen Ermeni aydınları:

Vahan BOYACIYAN, Aram AÇIKBAŞYAN, Bedros TOROSYAN, Armenak HAMPARTSUMYAN, Sımbat KILIÇYAN, Hagop BASMACIYAN, Minas KEŞİŞYAN, Mıgırdiç YERETSYAN, Hrant YEGAVYAN, Yeremya MANANDYAN, Karekin BOĞOSYAN, Keğam VANİKYAN, Kamig BOYACIYAN, Hovhannes DER-ĞAZARYAN, Boğos BOĞOSYAN, Murad ZAKARYAN, Tovmas TOVMASYAN, Abraham MURADYAN, Yervant TOPUZYAN.

***

TDGP’NİN “ÖLDÜRÜLEN GAZETECİLER” LİSTESİ

* Hasan Fehmi, Serbesti gazetesi, İstanbul, 6 Nisan 1909

* Ahmet Samim, Sada-yı Millet gazetesi, İstanbul, 9 Haziran 1910

* Zeki Bey, Şehrah gazetesi, İstanbul, 10 Temmuz 1911

* Şair Hüseyin Kami, Alemdar gazetesi, Konya, 1912

* Silahçı Tahsin, Silah gazetesi, İstanbul, 27 Temmuz 1914

* Kevork Ferid, Tasvir’i Efkar gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, akıbeti bilinmiyor.

* Hovhannes Kazancıyan, gazeteci-yazar, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, akıbeti bilinmiyor.

*  Krikor Torosyan, Dizağik mizah dergisi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Akıbeti bilinmiyor

* Sarkis Minasyan, Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ayaş, 5 Mayıs 1915 

* Sarkis Suin (Süngücüyan), İravunk (Hak) gazetesi, 1 Haziran 1915’te tutuklandı. Akıbeti bilinmiyor.

* Nerses Papazyan, (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

*  Harutyun Şahrigyan, Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, milletvekili, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

*  Garabed Paşayan Khan, yazar, doktor, milletvekili, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

* Levon Larents, Tsayn Hayrenyats (Vatanın Sesi) gazetesi, Murc (Çekiç) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

* Simpad Pürad, Pünig gazetesi, Kağapar (Fikir) dergisi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

* Hampartsum Hampartsumyan, Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

* Keğam Parseğyan, Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

* Şavarş Krisyan, Marmnamarz (Beden Eğitimi) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

* Siamanto (Adom Yarcanyan), Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

* Armen Doryan, yazar, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Ankara 1915

* Sarkis Parseğyan (Şamil), Aşkhadank (Emek) gazetesi, Ankara 1915

* Yervant Srmakeşhanlıyan (Yerukhan), gazeteci-yazar, Harput, 1915

* Tılgadintzi (Hovhannes Hanıtyunyan), gazeteci-yazar, Harput 1915

* Gagik Ozanyan, Merzifon Halguni dergisi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Sivas 1915

* Mardiros H. Kundakçıyan, Ceride-i Şarkiye gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Kayseri’de idam edildi.

* Vıramyan (Onnig Tertsagyan), Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, Van, 1915

* Dikran Odyan (Aso), Yergir (Ülke) gazetesi, 1915

* K. Khajag (Karekin Çakalyan), yazar, Diyarbakır 1915

* Rupen Zartaryan, Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Diyarbakır 1915

* Karakin Gozikyan (Yesalem), Manzume gazetesi, NorGyank (Yeni Hayat) dergisi, Trabzon sürgünü, 1915

* E. Agnuni (Khaçadur Malumyan), Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Diyarbakır, 5 Mayıs 1915

* Krikor Zohrab, gazeteci-yazar, milletvekili, İstanbul 20 Mayıs 1915 sürgünü, Urfa, 15 Temmuz 1915

* Mihran Tabakyan, yazar, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Yozgat, Ağustos 1915

* Hagop Terziyan (Hagter), gazeteci-yazar, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Yozgat 24 Ağustos 1915

* Diran Kelegyan, Sabah gazetesi yayın yönetmeni, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Çankırı, 26 Ağustos 1915

* Taniel Varujan, yazar-şair, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Çankırı, 26 Ağustos 1915

* Rupen Sevag, (Çilingiryan), Azadamard (Özgürlük Savaşımı) gazetesi, İstanbul 24 Nisan 1915 sürgünü, Çankırı, 26 Ağustos 1915

* Hasan Tahsin, Hukuk-u Beşer (insan hakları) gazetesi, İzmir, 15 Mayıs 1919

* Mustafa Suphi, Yeni Dünya gazetesinin kurucusu ve başyazarı, Karadeniz (Trabzon açıkları) 28 Ocak 1921

* Ethem Nejat, Kurtuluş ve Aydınlık gazetelerinin kurucusu ve yazarı, Karadeniz (Trabzon açıkları) 28 Ocak 1921

* Hüseyin Hilmi (İştirakçi veya Sosyalist Hilmi), İştirak (sosyalist)-Medeniyet dergisi, İstanbul, 15 Kasım 1922

* Ali Kemal, Peyam-ı Sabah gazetesi, İzmit, 1922

* Ali Şükrü Bey, Tan gazetesi sahibi ve başyazarı, Trabzon milletvekili, Ankara 27 Mart 1923

* Hikmet Şevket, 1930

* Sabahattin Ali, Marko Paşa dergisi, Kırklareli, 2 Nisan 1948

* Ahmet Muzaffer Gürkan, Kıbrıs-Cumhuriyet, Lefkoşa, 23-24 Nisan 1962

* Ayhan Hikmet, Kıbrıs-Cumhuriyet, Lefkoşa, 23-24 Nisan 1962

* Adem Yavuz, Anka Ajansı, Kıbrıs, 27 Ağustos 1974

* Zeki Erginbay, Teknik Güç dergisi yazı işleri müdürü, İstanbul, 3 Şubat 1977

* Hüseyin Şen, Kawa dergisi yazı işleri müdürü, İstanbul, 21 Mart, 1978

* Gani Bozarslan, Aydınlık dergisi, 10 Mayıs 1978

* Ali İhsan Özgür, Politika gazetesi, İstanbul, 21 Kasım 1978

* Cengiz Polatkan, Hafta Sonu gazetesi, Ankara, 1 Aralık 1978

* Abdi İpekçi, Milliyet gazetesi, İstanbul, 1 Şubat 1979

* İlhan Darendelioğlu, Ortadoğu gazetesi, İstanbul, 19 Kasım 1979

* İsmail Gerçeksöz, Ortadoğu gazetesi, İstanbul, 4 Nisan 1980

* Ümit Kaftancıoğlu, TRT, İstanbul, 11 Nisan 1980

* Muzaffer Fevzioğlu, Hizmet gazetesi, Trabzon, 15 Nisan 1980

* Hayrabet Honca, Halkın Birliği gazetesi, Kayseri, 1 Mayıs 1980

* Recai Ünal, Demokrat gazetesi, İstanbul, 22 Temmuz 1980

* Mevlüt Işıt, Türkiye gazetesi, Ankara, 1 Haziran 1988

* Seracettin Müftüoğlu, Hürriyet gazetesi, Nusaybin, 29 Haziran 1989

* Sami Başaran, Gazete gazetesi , İstanbul, 29 Haziran 1989

* Kamil Başaran, Gazete gazetesi, İstanbul, 7 Kasım 1989

* Çetin Emeç, Hürriyet gazetesi, İstanbul, 7 Mart 1990

* Turan Dursun, İkibine Doğru ve Yüzyıl dergisi, İstanbul, 4 Eylül 1990

* Gündüz Etil, Yeni Günaydın Gazetesi, İstanbul,18 Eylül1991

* Mehmet Sait Erten, Azadi-Denk dergisi, Diyarbakır, 3 Kasım 1992

* Halit Güngen, İkibine Doğru dergisi, Diyarbakır, 18 Şubat 1992

* Cengiz Altun, Yeni Ülke gazetesi, Batman, 24 Şubat 1992

* İzzet Kezer, Sabah gazetesi, Cizre, 23 Mart 1992