Meclis Tutanaklarıyla 6 Mayıs: Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan İdamına Giden Süreç

Türkiye siyasi tarihinin en tartışmalı ve toplum vicdanında derin izler bırakan kararlarından biri olan Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idamı, yalnızca üç genç devrimcinin yaşamına son verilmesiyle sınırlı kalmamış; aynı zamanda dönemin siyasal dengelerini, parlamenter süreçlerini ve demokrasi anlayışını da gözler önüne seren kritik bir dönüm noktası olmuştur. Prof. Dr. Aziz Çelik sosyalmedya hesabından paylaşılan bu belge, idamlara giden süreçte Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu’nda yürütülen görüşmeleri, oylama sonuçlarını ve milletvekilleri ile senatörlerin tutumlarını ayrıntılı biçimde ortaya koyarak, yakın tarihin bu çarpıcı kararını bütün yönleriyle inceleme imkânı sunmaktadır.

1-Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın İdamı Hakkında Kanun’un Görüşmeleri

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan 5 Mayıs 1972’de Resmi Gazete’de yayımlanan 1586 sayılı Kanun gereğince 6 Mayıs 1972 sabahı idam edildiler.

Bu Kanun Meclis ve Senato’da tartışıldı, oylandı ve kabul edildi. Bu kanuna Mecliste sadece 48, Cumhuriyet senatosunda ise sadece 34 üye red oyu verdi.

İdamlara red oyu verenler arasında İsmet İnönü, Bülent Ecevit ve Mehmet Ali Aybar da vardı. Red oyu verenler CHP ve TİP’e mensup milletvekili ve senatörler ile tabii senatörlerdi. İnönü ve Ecevit red oyu vermesine rağmen çok sayıda CHP’li üye kabul oyu verdi veya oylamaya katılmadı.

Kabul oyu verenler arasında Süleyman Demirel, Alpaslan Türkeş, Turhan Feyzioğlu da vardı. Necmettin Erbakan oylamaya katılmamıştı. Ayrıntılar, kabul oyu verenler, red oyu verenler, çekinserler ve oylamaya katılmayanlar aşağıda bağlantıları verdiğim tutanaklarda yer alıyor.

Meclisteki sendika kökenli üyelerle ilgili şunları saptayabildim (muhtemel eksikler olabilir):

Mecliste hayır oyu verenler arasında CHP’li sendikacı Osman Soğukpınar da vardı. TİP’in sendikacı milletvekili, Lastik-İş Genel Başkanı ve DİSK kurucusu Rıza Kuas ağır hastalığı nedeniyle oylamaya katılamamıştı.

Ayrıca CHP’li sendikacılar Bahir Ersoy, Abdullah Baştürk ile AP’li sendikacı Şevket Yılmaz da oy kullanmayanlar arasındaydı.

Sendikacı kökenli milletvekillerinden Burhanettin Asutay (CHP), Orhan Demir Sorguç (AP), Enver Turgut (AP) ve Hasan Türkay (AP) idamlar için kabul oyu kullanmıştı.

İdamlara hayır diyen 48 milletvekili ve 34 senatörün listesi aşağıdadır.

2-Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın, İdamlarına Hakkında Kanun Görüşmeleri

A-Meclis Oylama Sonuçları (24 Nisan 1972, 77. Birleşim)

Üye sayısı: 450

Oy verenler: 323

Kabul edenler : 273

Reddedenler: 48

Çekinserler: 2

Oya katılmayanlar: 118

Açık üyelikler: 9

İdamları reddeden milletvekilleri

A. Sakıp Hiçerimez (Ankara)

Abdullah Naci Budak (Artvin)

Âdil Turan (Uşak)

Âdil Yaşa (Siirt)

Ali Döğerli (Muğla)

B. Turgut Boztepe (Sakarya)

Beyti Arda (Kırklareli)

Bülent Ecevit (Zonguldak)

Celâl Kargılı (İçel)

Cevat Sayın (Edirne)

Ferda Güley (Ordu)

Hakkı Gökçe (Malatya)

Hasan Çetinkaya (Erzincan)

Hayrettin Uysal (Sakarya)

Hüseyin Dolun (İstanbul)

Hüseyin Yenipınar (Tunceli)

İbrahim Cüceloğlu (Ankara)

İsmet İnönü (Malatya)

Kâmil Kırıkoğlu (Adıyaman)

Kemal Ataman (Ankara)

Kemal Demir (Bolu)

Kemal Güven (Kars)

Kemal Okyay (Kayseri)

Kenan Mümtaz Akışık (Bitlis)

Lebit Yurdoğlu (İstanbul)

M. Hulûsi Çakır (İzmir)

Mehmet Ali Aybar (İstanbul)

Mehmet Aytuğ (Elâzığ)

Mehmet Özdal (Maraş)

Mehmet Yüceler (Kayseri)

Mevlüt Ocakcıoğlu (Niğde)

Muammer Ertem (Manisa)

Mustafa Ok (Manisa)

Mustafa Üstündağ (Konya)

Nadir Yavuzkan (Burdur)

Nail Atlı (Bursa)

Necdet Uğur (İstanbul)

Nermin Neftçi (Muş)

Nuri Çelik Yazıcıoğlu (Çankırı)

Osman Soğukpınar (Ankara)

Reşit Ülker (İstanbul)

Selçuk Erverdi (Erzurum)

Şeref Bakışık (İzmir)

Tufan Doğan Avşargil (Kayseri)

Yaşar Akal (Samsun)

Yılmaz Alpaslan (Tekirdağ)

Yusuf Ziya Yağcı (Ankara)

Yusuf Ziya Yılmaz (Adıyaman)

İdamların Görüşüldüğü Meclis Tutanağı ( sayfa 226) https://susmafotografarsiv1.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/deniz-idamlar-1.pdf

B-Cumhuriyet Senatosu İdam Oylama Sonuçları (2 Mayıs 1972 (54. Birleşim)

Üye sayısı: 183

Oy verenler: 145

Kabul edenler: 111

Reddedenler: 34

Çekinserler: 0

Oya katılmayanlar: 36

Açık üyelikler: 2

İdamları reddeden senatörler:

Bahriye Üçok (Cumhurbaşkanınca seçilen üye)

Cemal Madanoğlu (Cumhurbaşkanınca seçilen üye)

Doğan Barutçuoğlu (Manisa)

Ekrem Acuner (Tabiî üye)

Fakih Özlen (Konya)

Haydar Tunçkanat (Tabiî üye)

Hikmet İşmen (Kocaeli)

Hüseyin Atmaca (Denizli)

Hüseyin Öztürk (Sivas)

İhsan Topaloğlu (Giresun)

Kadri Kaplan (Tabiî üye)

Kâmil Karavelioğlu (Tabiî üye)

M. Şükran Özkaya (Tabiî üye)

Mebrure Aksoley (İstanbul)

Mehmet Ali Pestilci (Zonguldak)

Mucip Ataklı (Tabiî üye)

Muzaffer Yurdakuler (Ağrı)

Nazif Çağatay (İzmir)

Refet Aksoyoğlu (Tabiî üye)

Rıza Işıtan (Samsun)

Saffet Ural (Bursa)

Salih Tanyeri (Gaziantep)

Salih Türkmen (Ağrı)

Salim Hazerdağlı (Elâzığ)

Sami Küçük (Tabiî üye)

Selâhattin Cizrelioğlu (Diyarbakır)

Selâhattin Özgür (Tabiî üye)

Sezai O’Kan (Tabiî üye)

Sırrı Atalay (Kars)

Suphi Gürsöytrak (Tabiî üye)

Suphi Karaman (Tabiî üye)

Turgut Cebe (Ankara)

Vehbi Ersü (Tabiî üye)

Zihni Betil (Tokat)

İdamların Görüşüldüğü Cumhuriyet Senatosu Tutanağı (sayfa 399).https://susmafotografarsiv1.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/05/denizler-2.pdf