İhracatta Hacim Kaybı ve Borç Kıskacı

Mart 2026 dış ticaret verileri, Türkiye ekonomisi için “değerli ama yavaşlayan” bir ihracat tablosu çizerken; içeride artan icra dosyaları ve küresel piyasalardaki emtia rallisi, kırılganlıkların sürdüğüne işaret ediyor.

Dış Ticarette Miktar ve Değer Paradoksu

Mart 2026 dış ticaret endeksleri, ihracatçının birim fiyat artırabildiğini ancak pazarda ciddi bir hacim kaybı yaşadığını gösteriyor.

• Birim Değer Artışı: İhracat birim değer endeksi geçen yıla göre %12,3 arttı. Özellikle yakıtlarda yaşanan %33,3’lük artış, küresel enerji maliyetlerinin ihracat fiyatlarına yansıdığını kanıtlıyor.
• Miktar Kaybı: Birim fiyatlardaki artışa rağmen, ihracat miktar endeksi %16,7 gibi sert bir düşüş kaydetti. Bu durum, Türk ürünlerinin küresel pazarda pahalılaştığı için rekabet gücü kaybettiği ya da ana pazarlarda talebin daraldığı şeklinde yorumlanabilir.
• Ticaret Haddi İyileşiyor: İhracat fiyatlarının ithalat fiyatlarından daha hızlı artması sonucu dış ticaret haddi 4,9 puan artarak 92,5’e yükseldi. Bu, Türkiye’nin sattığı birim mal karşılığında daha fazla ithal mal alabildiğini gösteren olumlu bir veri.

Reel Sektör: Süt ve Kümes Hayvancılığında Mevsimsel Hareketlilik

Tarım ve hayvancılık tarafında mart ayı, üretim artışlarının yaşandığı bir dönem oldu.

• Süt Üretimi: Ticari süt işletmelerince toplanan inek sütü miktarı, şubat ayına göre %13,4 artarak 1 milyon tonu aştı. Ancak geçen yılın mart ayına göre %0,8’lik hafif bir gerileme mevcut. İçme sütü ve ayran-kefir gibi işlenmiş ürünlerdeki çift haneli üretim artışları, sanayi tipi üretimdeki canlılığı koruyor.
• Kümes Hayvancılığı: Tavuk yumurtası üretimi yıllık bazda %17,6 artarak 1,92 milyar adede ulaştı. Tavuk eti üretiminde ise yıllık artış %0,2 ile sınırlı kalırken, aylık bazda üretim ivme kazandı.

Finansal Görünüm ve Adalet Tartışmaları

Ekonomi yönetiminin rezerv biriktirme stratejisi meyvelerini verirken, sosyal planda borç yükü alarm veriyor.

• Rezervlerde Güçlenme: Merkez Bankası’nın swap hariç net rezervlerinin 39 milyar dolara, toplam rezervlerinin ise 171,5 milyar dolara yükselmesi piyasalara güven veren en somut gelişme.
• Borç Sıkışması: Veriler, vatandaşın ve işletmelerin finansal zorluklarını net şekilde ortaya koyuyor. İcra dairelerindeki derdest dosya sayısının 24 milyon 846 bine ulaşması, son 5 yılda rehin sözleşmelerindeki %95’lik artışla birleşince ciddi bir borç krizi riskini barındırıyor.
• TÜRMOB’dan Vergi Eleştirisi: Yabancılara tanınan 20 yıllık vergi muafiyeti ve “Varlık Barışı” düzenlemeleri, vergi adaleti açısından eleştiri oklarının hedefinde.

Küresel Etkiler: Bakır Rekoru ve “Savaş” Enflasyonu

Dünya piyasaları hem jeopolitik risklerin hem de teknolojik dönüşümün (Yapay Zeka) etkisi altında.

• Bakırda Tarihi Zirve: Bakır fiyatlarının ton başına 13.943 dolarla rekor kırması, inşaat ve teknoloji maliyetlerini yukarı çekmeye devam edecek.
• İngiltere ve ABD: ABD’de enflasyonun beklenti üstü (%3,8) seyretmesi ve İngiltere’nin borçlanma maliyetlerinin 1998’den bu yana en yüksek seviyeye çıkması, küresel “yüksek faiz” döneminin bir süre daha kapanmayacağının sinyali.

Sonuç

Türkiye ekonomisi; bir yandan ihracatta katma değeri (birim değer) artırmaya çalışırken, diğer yandan miktar bazlı daralmanın ve içerideki devasa icra dosyası yükünün baskısını hissediyor. Enerji ve bakır gibi temel girdi maliyetlerindeki küresel artışlar, inşaat maliyetlerini de mart ayında %27,24 (yıllık) seviyesinde tutmaya devam ediyor.

Peki, ihracat hacmindeki bu %16,7’lik sert düşüşü durdurmak için döviz kuru seviyesi mi yoksa sanayideki verimlilik artışı mı daha kritik rol oynayacak?

Zonguldak Yansıması: Enerji ve Çelik Kıskacında Şehrin Ekonomisi

Türkiye genelindeki dış ticaret verileri ve küresel piyasadaki emtia rallisi, Zonguldak ekonomisinin iki ana damarı olan enerji ve demir-çelik sektörlerini doğrudan etkiliyor.

1. Enerji ve Maden: Maliyet Artışı ve İhracat Daralması

• Yakıt Fiyatları ve Maliyet: Türkiye genelinde ihracat birim değer endeksi yakıtlarda %33,3 artarken, miktar endeksi %23,5 azaldı. Bu durum, Zonguldak’taki kömür ve enerji üretim maliyetlerinin yükseldiğini, ancak yüksek fiyatlar nedeniyle dış pazarda hacim kaybı yaşandığını gösteriyor.
• Off-Shore Rüzgar Yatırımları: Enerji Bakanlığı’nın 2035 hedefi kapsamında Saros Körfezi gibi bölgelerde planladığı deniz üstü rüzgar santralleri hamlesi, benzer kıyı yapısına sahip Zonguldak ve çevresinin önümüzdeki dönemde “yeşil enerji” yatırımları için stratejik bir üs haline gelebileceğinin sinyalini veriyor.

2. Demir-Çelik: Küresel Korumacılık ve Hammadde Krizi

• Bakır ve Metal Rallisi: Küresel bakır fiyatlarının tarihi zirvesine ulaşması ve demir-çelik sektörünü etkileyen arz sıkışıklığı, Ereğli gibi sanayi merkezlerimizde girdi maliyetlerini zorlayacaktır.
• Millileşme ve Stratejik Kapasite: İngiltere hükümetinin British Steel’i “ulusal egemen kapasite” diyerek millileştirmesi, Zonguldak’taki entegre tesislerin (Erdemir vb.) sadece ticari birer şirket değil, Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığı için ne kadar kritik olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.

3. Tarım ve Hayvancılıkta Bölgesel Potansiyel

• Süt ve Kümes Hayvancılığı: Türkiye genelinde süt ürünleri ve tavuk yumurtası üretiminde görülen mart ayı artışları, Zonguldak’ın kırsal kesimindeki üreticiler için pazarın canlı olduğunu gösteriyor. Ancak artan yem ve nakliye maliyetleri, yerel üreticinin bu artıştan aldığı payı sınırlayabilir.

4. Sosyal Tablo: Borçluluk ve İcra Dosyaları

• Zonguldaklı Esnafın Borç Yükü: Türkiye genelinde 24 milyonu aşan icra dosyası ve rehin sözleşmelerindeki %95’lik artış, maden ve sanayi kenti Zonguldak’taki orta ölçekli esnafın ve emekli yoğun nüfusun finansal kırılganlığını yansıtıyor. İnşaat maliyetlerindeki yıllık %27,24’lük artış ise şehirdeki yeni konut projelerini yavaşlatma riski taşıyor.

Özetle: Zonguldak, küresel emtia fiyatlarındaki artıştan “üretici” olarak avantaj sağlama potansiyeline sahip olsa da, ihracat miktarındaki genel düşüş ve iç piyasadaki borçluluk sarmalı şehrin mart ayı karnesinde dikkatli olunması gereken noktalar olarak öne çıkıyor.

Zonguldak özelindeki bu verilerden yola çıkarak, yerel sanayicinin ihracat hacmini korumak için ne tür teşviklere ihtiyaç duyduğunu detaylandırmamı ister misiniz?