Siyasal Aklın Sefaleti

Mevcut baş aşağı dünyada insan faaliyeti parçalı hâlde vazedilmiştir. Siyasal faaliyet, ekonomik faaliyet, sanat, kültür faaliyetleri, hep ayrı ayrı kompartımanlar hâlindedir. Her kompartımandaki faaliyet parçası, zihinlere parça akıl olarak yansır. Siyasal faaliyetin zihinlere akarak yarattığı parça akla, siyasal akıl denir.

Siyasal akıl, bağrında doğduğu siyaset alanının parametreleri dahilinde devindiği için siyasal akıldır:

“Siyasal akıl sırf siyasetin sınırları dahilinde düşündüğü için siyasal akıldır. … Siyasal aklın klâsik dönemi Fransız devrimidir. … Fransız devrimi kahramanları, toplumsal kusurların kaynağı olarak devleti görmek şöyle dursun, siyasal talihsizliklerin kaynağı olarak toplumsal kusurları gördüler.” (K. Marks, “‘Prusya Kralı ve Toplumsal Reform’ Makalesine Dair Eleştirel Notlar”, 1844, Seçme Yazılar, haz. David McLellan, İng., s. 125.)

Tarihin şafağındaki ilkel komünal topluluklar kendi içlerinden yarıldıkça, ortak ve bütünleşik faaliyet yürütme yetenekleri giderek kayboldu. Toplumu parçalayan işbölümü ilerledikçe, komünal iradenin koşulları giderek çözüldü. Bunun sonucunda, yönetim ve koordinasyon erkleri toplumsal gövdeden koparak bağımsızlaştı ve devlet biçimini aldı.

Devlet sapkınlığını doğuran tarihsel yarılma, aynı zamanda, toplumdan ayrışmış özgül bir faaliyet alanı olarak siyaseti de ortaya çıkardı. Siyaset ile devlet aynı temele, yani toplumun içsel kolektif kudretini kaybederek iktidarsızlaşmasına dayanır. Siyasal mücadele, devlet iktidarının hangi kesimlerin çıkarlarına hizmet edeceği ve hangi ideolojik ya da kurumsal araçlarla meşrulaştırılacağı üzerine yürüyen çatışmaları ifade eder.

Siyasal akıl, “sırf siyasetin sınırları dahilinde düşündüğü için”, yani toplumun iktidarsız kalmasını sabit veri kabul ettiği için devletin varlığını hâşâ sorgulamaz. Devleti, tarihin değişmez ve aşılmaz bir yasası olarak görür. Siyasal akıl, yönetim ve koordinasyon işlevlerinin doğrudan toplumsal gövdeye içkin hâle geldiği, toplumsal işlevlerin komünal ağlar aracılığıyla kendiliğinden ve yatay biçimde örgütlendiği devletsiz, siyasetsiz bir yaşamı tasavvur edemez.

Siyasal akıl, özünde, devlet fetişizmiyle kuşatılmış akıldır. Siyasal akla göre devlet, mistik güçleri olan tılsımlı bir aygıttır. Eğer bu tılsımlı aygıtın komuta merkezi, yani devlet iktidarı ele geçirilirse, devleti kullanarak toplumsal sorunları çözmek mümkündür. Bu nedenle siyasal aklın önerdiği bütün çarelerin merkezinde, devlet iktidarının ele geçirilmesi vardır.

Devleti kullanarak toplumsal sorunları çözme iddiası kendi kendisiyle çelişir. Çünkü hem devletin kendisi hem de diğer toplumsal sorunlar, aynı tarihsel inkârın ürünüdür. Toplumsal sorunların sahici çözümü, söz konusu tarihsel inkârın inkârını gerektirir. Bu ise zorunlu olarak devletin ortadan kalkmasını içerir.

Siyasal akla göre, devlete egemen olan yanlış siyasetler ya da devletin sınıfsal niteliği yüzünden toplumsal sorunlar çözülememektedir. O hâlde, toplumsal sorunların çözümünü devletin izleyeceği “doğru” siyasetlerde, idari tedbirlerde ve devlet örgütlenmesinde yapılacak düzenlemelerde aramak gerekir.

Siyasal aklın ileri sürebildiği en radikal çözüm önerisi, gerekirse devletin yıkılıp yeniden inşa edilmesidir. Siyasal akıl, en radikal hâliyle bile, toplumdan iktidar gaspıyla oluşan devlet sapkınlığına değil, devletin farklı sınıfsal çıkarlara hizmet etmesine itiraz eder. Çünkü siyasal aklın vizyonu, temsil ettiği çıkarlar açısından devletin “doğru” biçimde örgütlenmesi ve devlet iktidarının “doğru” ellerde olmasıyla sınırlıdır.

Siyasal aklı aşamamış hareketler, devleti yığınsal olarak pratikte eleştirmek suretiyle bütün iktidarı toplumsal gövdeye geri kazanmak yerine, devlet iktidarını ele geçirmeye odaklandıkları için mevcut sapkınlık hâlini sürdürmeye mahkûm hareketlerdir.

Siyasal hareketler, toplumsal sorunların ortadan kaldırılması yolunda devletsiz çözümlere yöneldiği ölçüde, yani siyaset kompartımanına hapsolmayı reddettiği ölçüde kendini aşar ve toplumsal kurtuluş mücadelesinin özgürleşme ufkuna açılır.