Susma Haftanın Ekonomi-Politik Analizi

Makro Kalibrasyon Arayışları, Sanayide İstihdam Kaybı ve Zonguldak’ın İkili İktisadi Görünümü

Türkiye ekonomisi 2026 yılının ikinci yarısına, kamu maliyesindeki rekor bütçe açıkları, dış pazarlardaki daralma ve iç talepteki soğumanın reel sektörde yarattığı istihdam baskısıyla giriyor. Temmuz ayında merkezi yönetim bütçesinin 378,1 milyar TL açık vermesi ve ilk yedi aylık toplam açığın 1,32 trilyon TL’ye ulaşması, para politikasında yeni bir “kalibrasyon” ihtiyacını gündeme taşıdı. Ekonomi yönetimi; gecelik faizlerin politika faizine (%37) hizalanması, KOBİ ve döviz kredilerindeki katı büyüme sınırlarının gevşetilmesi ve döviz kurunun enflasyon patikasına yaklaştırılması gibi adımlarla üretici ve ihracatçının üzerindeki finansman yükünü hafifletmeyi hedefliyor.

Küresel Ticaret ve Dış Politika Dinamikleri

• Savaş Sanayisi ve Perakendede Çıkışlar: Türkiye’nin silah ve mühimmat ihracatı yılın ilk yarısında %60,5 artışla 2,48 milyar dolara ulaşırken, savaştan sonra Rusya pazarına giren Türk hazır giyim ve ev tekstili markaları (Beymen Club, Network, OXXO, Karaca Home, Mudo vb.) talep yetersizliği ve maliyet baskıları nedeniyle bu pazardan çekilme kararı aldı.
• Ekolojik Kriz ve Tedarik Hatları: Avrupa nehirlerinde (Ren, Tuna) debilerin son 34 yılın en düşük seviyesine inmesi lojistik zincirlerini kırarken, Triodos Bank kuraklığın AB büyümesini yaklaşık %1 oranında aşağı çekebileceğini öngörüyor.
• Korumacılık ve Karadeniz Riski: ABD’nin 232. Madde kapsamında çelik ürünlerindeki gümrük tarifelerini 14 yeni ürüne genişletme girişimi ile Karadeniz limanlarındaki güvenlik riskleri, küresel hammadde, demir-çelik ve navlun fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Türkiye İmalat Sanayii ve İstihdam Göstergeleri

TÜİK ve SGK verileri, iç talepteki daralmanın imalat sanayiinde ciddi bir işletme ve istihdam kaybına yol açtığını; iş gücünün sanayiden koparak daha düşük katma değerli ve esnek alanlara kaydığını gösteriyor:

Sektör / Gösterge	Yıllık Değişim	İktisadi Karşılığı
Tekstil ve Giyim İşletme Sayısı	-%5,5	1 yılda 3.109 işletme kapandı (53.333’e geriledi).
Tekstil ve Giyim İstihdamı	-%8,3	Sektör istihdamı 837 bine indi; imalat ortalamasından 3 kat hızlı daraldı.
Genel İmalat Sanayi İstihdamı	-%1,3	İmalatta kayıtlı ücretli çalışan sayısı 60.515 kişi azaldı.
Hizmet ve İnşaat İstihdamı	+%3,5 / +%7,1	Sanayiden ayrılan iş gücü hizmet ve inşaat sektörüne yöneldi.
İnşaat Üretim Endeksi	-%6,0	Bina inşaatı üretimi %7,5 geriledi; konut satışları yıllık %17 düştü.

İş dünyası örgütleri (TİM, MÜSİAD, DEİK, ASKON), TBMM’den geçen Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanunu (“Çerçeve Yasa”), Doğu ve Güneydoğu başta olmak üzere bölgesel yatırım ortamının öngörülebilirliği, kaynakların kalkınmaya aktarılması ve ihracat kapasitesinin artırılması açısından olumlu bir zemin olarak değerlendiriyor.

ZONGULDAK VE BÖLGE EKONOMİSİ: PROJE VİZYONU İLE AĞIR SANAYİ GERÇEĞİ

Batı Karadeniz havzası, bir taraftan yerel kurumların sektörel çeşitlilik ve hibe arayışlarına, diğer taraftan ağır sanayi ve madencilikteki yapısal durgunluğa sahne oluyor.

ZTSO’nun Sektörel Çeşitlilik ve Hibe Girişimleri

• Çaycuma Organize Tarım Bölgesi (Sera OSB): Modern sera yatırımlarını tamamlayan firmalara tapu devirleri sürerken, tapu alan firma sayısı 6’ya yükseldi. Bölgeden Hollanda, İtalya, Dubai, Kosova, Romanya ve Bulgaristan’a domates ihracatı gerçekleştirilerek tarımda katma değer yaratılması hedefleniyor.
• Uluslararası Fonlar ve Yerel Ürünler: ZTSO ev sahipliğinde yürütülen Karadeniz Havzası QUEST Projesi ile KOBİ’lerin ve kurumların uluslararası hibelere erişim kapasitesi artırılmaya çalışılıyor. Kadın girişimcilerin agro-turizm ve gıda kooperatiflerinde koordinasyonu ile Devrek Kireni ve Devrek Bastonu’nun ticarileşmesine yönelik analiz çalışmaları yürütülüyor.
• İç Piyasa Durgunluğu: Temmuz ayında Zonguldak genelinde 587 konut ve 51 iş yeri; Karabük’te 285 konut ve 22 iş yeri; Bartın’da ise 213 konut ve 22 iş yeri satıldı. Bölgede trafiğe kayıtlı yaklaşık 376 bin araçlık filo bulunmasına karşın, ülke genelindeki taşıt alım satımındaki yavaşlama ve yüksek akaryakıt maliyetleri yerel ticareti sınırlıyor.

GMİS KONGRE SÜRECİ VE MADENCİLİKTE ÖRGÜTLENME TABLOSU

• Genel Maden İşçileri Sendikası (GMİS), Üzülmez Şubesi 13. Olağan Genel Kurulu ile şube kongrelerini tamamlayarak Genel Merkez Genel Kurulu sürecine girdi.
• Genel kurulda paylaşılan resmi veriler, madencilik sektöründeki çalışma koşullarını gözler önüne seriyor: Türkiye genelinde madencilik iş kolunda çalışan 209 bin işçinin yalnızca 42 bin 800’ü (yaklaşık %20’si) sendikalı.
• Geriye kalan %80’lik kesimin sendikasız çalışması ve TÜİK verilerinde madencilik istihdamının yıllık bazda eksiye düşmesi (%-0,2), TTK ve özel ocaklarda istihdamın sınırlı kaldığını, havzada emeklilikler sonrası kadro yenilenmesinin yetersiz olduğunu gösteriyor.

EKONOMİ VE EMEK GÜNDEMİNE DAİR YANIT BEKLEYEN SORULAR

Sanayi çarklarının yavaşladığı, kredi ve kur politikalarında esnemelerin tartışıldığı bu dönemde, politika yapıcıların ve emekten yana siyasi aktörlerin şu sorulara açıklık getirmesi gerekiyor:

1. İmalat Sanayiindeki İstihdam Daralması: Tekstil ve imalat sanayiinde KOBİ ölçeğindeki işletmelerin kapanmasıyla açığa çıkan on binlerce işçinin yeniden üretken sektörlerde istihdamı için hangi aktif iş gücü politikaları devreye sokulacak?
2. Madencilikte Sendikasızlık ve Güvence: Türkiye genelinde maden işçilerinin %80’inin sendikasız olduğu ve havzada madencilik kadrolarının daraldığı bir ortamda; sendikalar ve emek odaklı siyasi partiler madencilerin sosyal hakları ve iş güvenliği için nasıl bir örgütlenme modeli önermektedir?
3. Zonguldak’ın Dönüşüm Modeli: Sera OSB, agro-turizm ve AB fonları ekseninde geliştirilen yerel kalkınma projeleri, kentin ağır sanayi ve madencilikten kaynaklanan geleneksel istihdam açığını telafi edebilecek ölçeğe ulaşabilir mi?
4. Çerçeve Yasa ve Bölgesel Kalkınma: İş dünyasının “yatırım ve huzur ortamı” vurgusuyla sahiplendiği Çerçeve Yasa sürecinde; yeni yatırım bölgelerindeki çalışma standartları, ücret seviyeleri ve sendikal haklar nasıl garanti altına alınacak?
5. Hizmet Sektörüne Kayış ve Genç İstihdam: Sanayiden kopup hizmetler ve geçici inşaat işlerine kayan genç iş gücünün güvencesiz çalışma koşullarına karşı, muhalefet ve emek örgütleri hangi somut sosyal koruma programlarını gündeme getirecek? (Susma/Ekonomi Servisi)