SUSMA Haftalık Ekonomi-Politik Analiz Raporu (31 Ağustos)

1. KÜRESEL DENKLEM: JEOPOLİTİK RİSKLER, ENERJİ SAVAŞLARI VE LOJİSTİK TIKANMA

Küresel ekonomi, bir yandan merkez bankalarının para politikası patikalarını tartıştığı, diğer yandan enerji ve ticaret hatlarının sıcak çatışmalarla kesildiği kritik bir dönemeçten geçiyor.

• Karadeniz’de Ticaret Durma Noktasında: Rusya-Ukrayna savaşı doğrudan ticaret filolarını hedef alan bir boyuta evrildi. Novorossiysk, Tuapse ve Odessa liman hatlarında Türk bayraklı ve Türk kontrollü yaklaşık 50 gemi vuruldu. Sektör temsilcileri, çatışma ortamının sürmesi halinde 5 ay içinde 150 geminin hurdaya çıkabileceği uyarısında bulunuyor.
• Navlun ve Sigorta Şoku: Denizcilik sigortalarında harp riski primi haziran ayındaki %0,03–%0,07 seviyelerinden %10’lara tırmandı. Karayolunda ise araç bulunamaması nedeniyle nakliye maliyetleri ikiye katlanarak 10 bin dolara ulaştı.
• Gıda Koridoru ve Enflasyon Riski: Dünyanın tahıl ihtiyacının %40’ını karşılayan iki ülkenin sevkiyatlarının durmasıyla Chicago Ticaret Borsası’nda buğday vadeli kontratları son üç yılın zirvesine tırmandı (%38 artış). İşlenmiş tahıl ürünleri fiyatlarında beklenen %10-12’lik artış dalgası, küresel gıda krizini yeniden tetikliyor.
• Enerji ve Jeopolitik Hamleler: Venezuela ile ABD arasında 25 yıllık ve 209 milyar dolarlık petrol anlaşması imzalanırken; İran-Umman hattında Hürmüz Boğazı’nın güney koridorunun kapatılması ve ABD’nin İran’a yönelik yeni “ekonomik tecrit” planı enerji piyasalarını geriyor. ABD’nin Çin ürünlerine yönelik %7,5 ilave gümrük vergisi hazırlığı ise küresel korumacılık dalgasını büyütüyor.
• Finansal Varlıklar: Fed’in Jackson Hole toplantısında faiz ve enflasyon belirsizlikleri sürerken; Bitcoin 80 bin dolar sınırını aştı, büyük yatırım bankaları (Citi, JPMorgan) artan jeopolitik risklerle birlikte ons altında 4.800–5.000 dolar hedeflerini masaya sürdü.
• Akdeniz’de Deniz Faciası: KKTC Girne açıklarından Taşucu’na sefer yapan yolcu katamaranının batması sonucu 8 kişinin yaşamını yitirmesi ve kayıplar, Doğu Akdeniz’deki deniz ulaşım güvenliği standartlarını yeniden tartışmaya açtı.

2. TÜRKİYE MAKRO EKONOMİSİ: BÜYÜMEDE SERT FREN, İSTİHDAM KAYBI VE BORÇ SARMALI

Türkiye ekonomisi, iç talepteki zayıflama ve uygulanan sıkılaşma adımlarının etkisiyle son altı yılın en yavaş büyüme performansını kaydederken, reel sektör ve hanehalkı üzerindeki finansal baskı artıyor.

Büyüme ve Üretim Cephesi

• Son 6 Yılın En Düşük Büyümesi: TÜİK verilerine göre Türkiye ekonomisi 2026 yılı 2. çeyreğinde %2,3 büyüyerek, pandeminin yaşandığı 2020 2. çeyreğinden bu yana en zayıf büyüme oranını gördü.
• Sanayi ve Dış Ticarette Yavaşlama: İhracat 2. çeyrekte %3,4, ithalat %6,4 geriledi. İmalat sanayisinin teknoloji kompozisyonunda yüksek teknolojinin payı %4,4 seviyesinde kalırken, düşük teknolojili sektörlerin imalat istihdamındaki %47,9’luk ağırlığı yapısal dönüşüm ihtiyacını sürdürüyor.

İstihdam Piyasasında Bozulma

• İşsiz Sayısı 150 Bin Arttı: Temmuz 2026’da mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %8,1’e (2 milyon 860 bin kişi), genç işsizlik ise %14,5’e yükseldi.
• Atıl İşgücü Alarmı: Zamana bağlı eksik istihdam ve potansiyel işgücünü kapsayan geniş tanımlı (atıl) işgücü oranı %30,6’ya fırlayarak çalışma çağındaki nüfusun yaklaşık üçte birinin işgücü piyasasının dışında veya yetersiz istihdam edildiğini ortaya koydu.

Finansal Baskı, İcra Dosyaları ve Şirketler

• 26 Milyon İcra Dosyası: Mahkemelerdeki icra ve iflas dosya sayısı Ağustos 2026 itibarıyla 26 milyon 78 bine ulaşarak tarihi rekor kırdı. Sadece son 3 ayda 1 milyon yeni dosya sisteme dahil oldu.
• Reel Sektörün Finansman Yükü: TOBB ve sanayi odaları bileşik kredi faizlerinin %60’a ulaştığına dikkat çekerken; finansal kesim dışındaki firmaların net döviz açığı 205,7 milyar dolara çıktı.
• TOGG’da Mülkiyet Değişimi: Anadolu Grubu ve Vestel’in TOGG’daki toplam %46 hissesini Türkiye Varlık Fonu (TVF) ve Turkcell’e devretme hazırlığı, kamunun yerli otomotiv projesindeki payını ve stratejik ağırlığını artırıyor.
• Kur ve Fiyat Düzenlemeleri: KKM’den çıkışın tamamlandığı ilan edilirken, ilaç fiyatlandırmasında iki haftada bir otomatik kur artışına olanak tanıyan “Güncel Euro Kuru” tebliğe girdi.

3. YEREL DİNAMİKLER VE KENT EKONOMİSİ: ZONGULDAK – BATI KARADENİZ HATTI

Küresel lojistik krizleri ve ulusal makro göstergelerdeki yavaşlama, kömür ve sanayi kenti Zonguldak ile çevre illerde farklı boyutlarda hissediliyor.

Bölgesel Dış Ticaret Dengesi (Temmuz 2026)

• Zonguldak: 21,5 milyon dolar ihracata karşılık 111,2 milyon dolar ithalat gerçekleştirerek belirgin bir dış ticaret açığı verdi. Ağır sanayi girdileri ve enerji hammaddesi ithalatı bu tabloda temel belirleyici oldu.
• Karabük: 28,8 milyon dolar ihracat, 89,5 milyon dolar ithalat ile demir-çelik sektörünün hammadde ihtiyacına dayalı dış ticaret dengesini korudu.
• Bartın: 2,1 milyon dolar ihracat ve 482 bin dolar ithalat ile dış ticaret fazlası veren mikro ölçekli yapısını sürdürdü.

Geleceğin Vizyonu: “Zonguldak & Essen Yeşil Dönüşüm ve Enerji Forumu”

Tarihsel olarak kömür madenciliği üzerine kurulu iki ağır sanayi havzası Zonguldak ve Almanya’nın Essen kenti, 31 Ağustos 2026’da ZTSO ve BAKKA organizasyonunda stratejik bir zirvede buluştu:

• Yapısal Dönüşüm: 1986’da madenlerini kapatıp teknoloji, kültür ve sağlık merkezine dönüşen Essen’in tecrübesi; Zonguldak’ın enerji altyapısı, Filyos Vadisi Projesi ve BEÜ mühendislik birikimiyle entegre edilecek.
• İş Birliği Alanları: Yeşil dönüşüm ve yenilenebilir enerjinin yanı sıra mesleki eğitim, sağlık turizmi ve lojistik alanlarında iki kent arasında kurumsal “Mutabakat Zaptı” hazırlanması kararlaştırıldı.
• Kent İnsanının Sosyo-Ekonomik Gerçeği: Hayat Pahalılığı ve Eğitim Çıkmazı

Makro ölçekteki stagflasyonist göstergeler ve reel ücretlerdeki erime Zonguldak sokaklarına doğrudan geçim sıkıntısı olarak yansıyor:

• Eğitim Masrafları Dar Gelirliyi Vurdu: 2026-2027 eğitim yılı öncesinde Tüketici Hakları Derneği (THD) Zonguldak Şubesi’nin verilerine göre kırtasiye, forma ve servis maliyetleri dar gelirli madenci ve emekli ailelerini çaresiz bıraktı.
• Sosyal Politika Çağrısı: Kent genelinde ücretsiz giyim/kırtasiye desteği, taşımalı eğitim harici servis ücretlerinin karşılanması, okullarda bir öğün ücretsiz yemek verilmesi ve kayıt parası adı altında bağış toplanmasının önlenmesi yönündeki talepler kentin birincil sosyal gündemi haline geldi.

GENEL DEĞERLENDİRME VE İLETİM MEKANİZMASI

Küresel ölçekte Karadeniz ticaret rotalarının vurulmasıyla tırmanan navlun ve emtia fiyatları, ulusal düzeyde gıda ve lojistik maliyetlerini yukarı itiyor. Eş zamanlı olarak iç piyasada uygulanan sıkı para politikası büyümeyi %2,3’e çekerken, atıl işgücünün %30,6’ya ve icra dosyalarının 26 milyona ulaşması, ekonomik daralmanın yükünün geniş halk kitlelerine transfer edildiğini gösteriyor.

Zonguldak ölçeğinde ise kent; bir taraftan Essen iş birliği ve Filyos yatırımları ile kömür sonrası yeşil sanayi geleceğini kurgulamaya çalışırken, diğer taraftan artan okul masrafları, dış ticaret açığı ve alım gücü erimesiyle derinleşen bir geçim kriziyle karşı karşıya kalıyor. Önümüzdeki çeyrekte, Karadeniz hattındaki jeopolitik risklerin gıda fiyatlarına yansıması ile OVP revizyonlarının yaratacağı bütçe dengeleri kentin sosyo-ekonomik dengesini doğrudan şekillendirecektir.

(Kaynak Notu: Bu rapor; TÜİK, EKONOMİM Gazetesi, Dünya Gazetesi, TEPAV bültenleri, borsa/sektör raporları ve yerel kurum verilerinden derlenerek hazırlanmıştır.)