Avrupa’nın en büyük otomobil üreticisi Volkswagen (VW), düşen kâr marjları, yüksek enerji maliyetleri ve Çinli üreticilerin artan rekabeti karşısında küresel ölçekte yaklaşık 100 bin çalışanını işten çıkarmayı ve Almanya’daki dört fabrikasını tamamen kapatmayı gündemine aldı. Küresel iş gücünün yaklaşık yedide birine denk gelen bu tasfiye dalgası, küresel bir otomotiv üreticisi tarafından bugüne kadar hayata geçirilen en büyük küçülme operasyonu niteliğini taşıyor.

Şirket içi kaynaklara ve basına yansıyan bilgilere göre, sendikalarla daha önce ana marka Volkswagen, Audi, Porsche ve yazılım şirketi CARIAD bünyesinde erken emeklilik ve gönüllü ayrılmalar yoluyla kararlaştırılan 50 bin kişilik iş gücü azaltımına ek olarak 45 bin ila 50 bin kişilik yeni bir kesinti paketi daha masaya yatırıldı. Ayrıca lüks segmentteki Porsche’nin de Almanya’da 5 bin kişilik ek bir istihdam azaltımına gitmesi planlanıyor.

Almanya’daki Dört Kilit Tesis Kapanma Tehdidi Altında

Yıllık 500 binin üzerinde atıl araç üretim kapasitesi bulunan Volkswagen’in önümüzdeki ay yapılacak yönetim toplantısında tesis kapatma planlarını karara bağlaması bekleniyor. Kapatılması tartışılan tesisler şunlar:

  • Hannover, Emden ve Zwickau Fabrikaları: Mevcut model üretim döngüleri 2031-2034 yılları arasında sona erecek olan tesislere henüz rekabetçi bir alternatif model atanmış değil.
  • Neckarsulm Audi Fabrikası: Planın onaylanması halinde Audi’nin üretim omurgalarından biri olan tesis faaliyetlerini durduracak.
  • Dresden Emsali: VW, geçtiğimiz yıl aralık ayında Dresden’deki montaj fabrikasında araç üretimini durdurarak 90 yıllık tarihinde ilk kez bir Alman tesisini kapatmıştı.

Yatırımlar Kısılıyor, Model Yelpazesi Yarıya İniyor

Manager Magazin ve Reuters raporlarına göre şirket, önümüzdeki beş yıl içinde yatırımlarında yüzde 15 oranında kesintiye gitmeyi değerlendiriyor. 2027-2031 dönemi araştırma ve geliştirme bütçesi 135 milyar avro (157 milyar dolar) ile sınırlandırılırken, mevcut model gamının da yarı yarıya azaltılması hedefleniyor. Yıllık yaklaşık 9 milyon araçlık satış hacmine odaklanan üretici, 2030 yılına kadar yüzde 9’luk bir işletme kâr marjına ulaşmaya çalışıyor.

Konuya ilişkin açıklama yapan şirket sözcüsü, basına sızan gizli belgeler hakkında yorum yapmayacaklarını ancak tüm markalar ve iştirakler dahil grubun kapsamlı bir dönüşümden geçmesinin zorunlu olduğunu ifade etti.

Enerji Şoku ve Çin Rekabeti Çıkmazı Derinleştiriyor

Volkswagen CEO’su Oliver Blume, yaşanan krizin temel nedenleri olarak ucuz Rus enerjisinin kaybını ve Çin kaynaklı yoğun pazar baskısını gösteriyor.

Berlin yönetiminin 2022’de Ukrayna savaşının ardından ucuz Rus boru hattı gazından vazgeçerek başta ABD olmak üzere maliyetli sıvılaştırılmış doğalgaza (LNG) yönelmesi, enerji yoğun Alman imalat sanayisinin rekabet gücünü zayıflattı. İki yıl üst üste daralan ve ardından yüzde 1’in altında büyüyebilen Alman ekonomisinde BASF, Bosch, Continental ve son olarak Duisburg’daki operasyonunu küçülten ArcelorMittal gibi devler de küçülme ve kapanma süreçlerine girdi. Rusya Devlet Başkanlığı Yatırım Özel Temsilcisi Kirill Dmitriev ise ArcelorMittal’in kararına atıfta bulunarak “Rus gazı yoksa Alman sanayisi de yok” yorumunu yaptı.

Enerji maliyetlerinin yarattığı yük, şirketin elektrikli araç pazarında rekabet etmesini zorlaştırdı. Volkswagen, uzun yıllar en karlı pazarı olan Çin’de liderliği BYD ve Geely gibi yerli markalara kaptırdı. Avrupa pazarında ise BYD, Chery, SAIC ve Leapmotor gibi Çinli üreticiler son bir yıl içinde pazar paylarını ikiye katlayarak pazar baskısını artırdı.

Sendikalar Direnişe Hazırlanıyor

Dünya çapında 667 binden fazla kişiyi istihdam eden ve çalışanlarının yaklaşık yarısı Almanya’da bulunan Volkswagen’de fabrika kapatma ve toplu işten çıkarma planları sert bir direnişle karşılaştı. Şirketin iş konseyi ve metal işçileri sendikası IG Metall ortak bir açıklama yayımlayarak planlara karşı çıkacaklarını bildirdi:

“Bu tür planlar hayata geçirilmek istenirse, bunları engellemek ve çalışanların haklarını korumak için elimizden gelen her türlü mücadeleyi vereceğiz.”

Alman Otomotİvİndeki Deprem Türkİye’yİ Nasıl Vuracak: Yan Sanayİde Sİparİş Alarmı ve Dönüşüm Baskısı

Volkswagen’in 100 bin kişilik istihdam kesintisi ve Alman sanayisindeki yapısal kriz, Türkiye’yi doğrudan ve çok katmanlı olarak etkileyecek bir potansiyele sahip. Almanya Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı, otomotiv ise Türkiye ihracatının lokomotif sektörü konumunda bulunuyor.

Bu krizin Türkiye ekonomisine ve sanayisine yansımaları şu başlıklarda öne çıkıyor:

Otomotiv Yan Sanayisinde Sipariş Kaybı

Bursa, Kocaeli, Sakarya ve İzmir gibi merkezlerde kümelenen Türk otomotiv yan sanayisi, Volkswagen Grubu (VW, Audi, Porsche) için motor bloklarından kablo demetlerine, plastik trim parçalarından süspansiyon sistemlerine kadar kritik tedarik sağlıyor. VW’nin model gamını yarıya indirmesi ve yıllık üretim kapasitesini 500 bin aracın üzerinde budaması, Türk tedarikçilerin ihracat siparişlerinde doğrudan hacim daralmasına yol açacaktır.

Almanya Kaynaklı Dış Ticaret Daralması

Türkiye’nin toplam ihracatında Avrupa Birliği yüzde 40’ın üzerinde bir paya sahip; bu payın da omurgasını Almanya oluşturuyor. Almanya’da ucuz Rus gazının kesilmesiyle kalıcılaşan yüksek enerji maliyetleri ve sanayideki küçülme, Alman hanehalkının alım gücünü ve şirketlerin yatırım iştahını düşürüyor. Bu durum, Türkiye’nin sadece otomotiv değil; hazır giyim, beyaz eşya ve demir-çelik ihracatında da talep şoku yaşaması anlamına geliyor.

Çin Baskısı ve Değişen Yatırım Dengeleri

Çinli üreticilerin (BYD, Geely, Chery) elektrikli araç pazarında VW gibi devleri geride bırakması Türkiye pazarını da dönüştürüyor. Türkiye, Gümrük Birliği ve yüksek gümrük tarifeleri eşliğinde Çinli üreticileri doğrudan fabrika yatırımlarına (BYD Manisa örneğinde olduğu gibi) çekmeye çalışıyor. Ancak Avrupa pazarında zayıflayan geleneksel Avrupalı markalarla (Ford, Stellantis, Renault) iş ortaklığı yürüten yerel sanayi, Çin teknolojisi ile geleneksel tedarik zinciri arasında sancılı bir geçiş baskısı altına giriyor.

Tedarikte “Yakınsama” (Nearshoring) İhtimali

Kriz Türkiye açısından sınırlı da olsa bir fırsat barındırıyor. Almanya’da artan işçilik ve enerji maliyetleri nedeniyle sürdürülemez hale gelen bazı ara malı üretimlerinin, Gümrük Birliği avantajı ve coğrafi yakınlık sebebiyle Türkiye gibi ülkelere kaydırılması gündeme gelebilir. Alman devleri maliyet düşürmek için fabrikalarını kapatırken, parça tedarikinde daha düşük maliyetli Türk üreticilere yönelmeyi tercih edebilir.

Avrupa’nın ve özellikle Almanya’nın hızla yaşlanan demografisi ile birleşen bu sanayi gerilemesi, Türkiye’nin geleneksel fason üretim ve Avrupa odaklı montaj modelini zorluyor; Türkiye’nin katma değerli üretime ve pazar çeşitliliğine geçişini zorunlu kılıyor.

Türkiye’deki Sendikalar Sınavda: Fatura Emekçiye mi Kesilecek?

Volkswagen’in küçülme dalgası ve Alman sanayisindeki kriz tedarik zinciri üzerinden Türkiye’deki fabrikaların kapısına dayanırken, gözler Türkiye’de metal ve otomotiv iş kolunda örgütlü sendikalara çevrildi. Almanya’da IG Metall sendikası kitlesel işten çıkarmalara ve fabrika kapatmalara karşı üretimden gelen gücünü kullanarak genel direniş hattı örerken, Türkiye’deki işçi konfederasyonları ve sendikaların nasıl bir tutum alacağı kritik bir soru işareti oluşturuyor.

Bursa, Kocaeli, Gebze ve İzmir hattında kurulu Türk otomotiv yan sanayisinde örgütlü olan Türk Metal (Türk-İş), Birleşik Metal-İş (DİSK) ve Özçelik-İş (Hak-İş) açısından bu süreç şu başlıklarla bir sınav niteliği taşıyor:

  • Sipariş Daralmasının Faturası: Avrupa’dan gelen siparişlerin düşmesiyle birlikte yerli ve yabancı sermayeli tedarikçilerin ilk başvuracağı yöntemlerin başında esnek çalışma, ücretsiz izin dayatması, tazminatsız işten çıkarmalar ve istihdam daraltma hamleleri geliyor. Sendikaların bu baskılara karşı iş güvencesini tavizsiz savunup savunamayacağı belirsizliğini koruyor.
  • Uluslararası Dayanışma mı, “Ucuz İş Gücü” Sessizliği mi?: Alman otomotiv sermayesinin maliyetleri düşürmek amacıyla üretimi Türkiye gibi daha düşük maliyetli coğrafyalara kaydırma (nearshoring) senaryosu, işçi hakları açısından ciddi bir tuzak barındırıyor. Konfederasyonların, IG Metall ile doğrudan enternasyonalist bir dayanışma kurarak küresel sermayenin işçileri birbirine kırdırma politikasına karşı mı duracağı, yoksa “Türkiye’ye yeni iş imkânı geliyor” söylemiyle esnek ve ucuz emek rejimine göz mü yumacağı sorgulanıyor.
  • TİS ve Ücret Baskısı: Küresel kriz bahanesiyle işverenlerin yaklaşan toplu iş sözleşmesi (TİS) süreçlerinde ücret artışlarını frenleme ve hak gasplarını dayatma ihtimaline karşı Türk-İş, DİSK ve Hak-İş cephesinde ortak bir savunma refleksinin gelişip gelişmeyeceği merak ediliyor.

Sendikaların kapalı kapılar ardında yürütülecek kriz yönetimi uzlaşmalarına mı razı olacağı, yoksa işten çıkarmaları yasaklatacak kamusal ve fiili bir mücadele hattı mı inşa edeceği, Türkiye otomotiv işçisinin geleceğini doğrudan belirleyecek. (Susma Ekonomi Servisi)

Kaynaklar:

  • Reuters & Manager Magazin derlemeleri

sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.