SUSMA HAFTALIK EKONOMİ ANALİZ RAPORU (14 Eylül)

“Seçim Ekonomisi, Enerji Şoku ve Derinleşen Bölgesel Yoksulluk”

Makro Bakış: OVP’de ‘Erken Seçim’ İpuçları ve Yatırımsız Bütçe

Ekonomi yönetiminin açıkladığı 2027-2029 Orta Vadeli Program (OVP) ile Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Yaklaşan seçimden başarıyla çıkacağız” yönündeki siyasi mesajları, kulislerde 2027 erken seçim hazırlığı olarak yorumlanıyor. Bütçe projeksiyonları, kamunun üretken yatırımlardan çekilip transfer harcamalarına ağırlık vereceğini gösteriyor:

• Seçim Harcamalarında Patlama: 2027 yılı bütçesinde faiz dışı harcamaların yüzde 38,3 artışla 23 trilyon 298 milyar liraya fırlaması planlanıyor.
• Cari ve Sermaye Transferleri: Karşılıksız destek ve hibe niteliğindeki cari transferler yüzde 45,3 artırılarak 10 trilyon 240 milyar liraya çıkarılırken, sermaye transferlerinde yüzde 130’luk devasa bir sıçrama (750 milyar TL) öngörülüyor.
• Reel Yatırımlar Durma Noktasında: Devletin doğrudan gayrimenkul, altyapı ve makine alımlarını kapsayan sermaye giderleri yalnızca yüzde 3,8 artışla 1 trilyon 851 milyar lirada sınırlı kalıyor. Kamu tasarruf tedbirleri kapsamında 2027 programına zorunlu haller dışında hiçbir yeni projenin alınmayacak olması, reel kalkınmanın rafa kaldırıldığının kanıtı niteliğinde.
• Faiz Yükü: Bütçedeki faiz harcamalarının yüzde 40,7’lik artışla 3 trilyon 975 milyar liraya ulaşması, bütçenin sermaye ve ranta çalışmaya devam edeceğini gösteriyor.

2. Küresel Kriz ve Enerji Şoku: Akaryakıtta “3 Hane” ve Sanayide Durgunluk

Orta Doğu ve Babül Mendeb Boğazı’nda tırmanan askeri gerilim, Brent petrolü 105 dolar seviyesine taşırken Türkiye iç pazarında akaryakıtı tarihi bir krizin eşiğine getirdi.

• İstasyonlarda Sayaç Alarmı: Litre fiyatının 100 TL barajına dayanması, Türkiye genelindeki 14 bin akaryakıt istasyonunu ve 80 bine yakın pompayı teknik açmaza soktu. Sayaçların üçte ikisi iki haneli fiyat mimarisine (99,99 TL) göre tasarlandığı için sektör 212,5 milyon dolarlık acil donanım/yazılım yenileme maliyetiyle karşı karşıya kaldı.
• ÖTV Kıskacı: YENİ Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, motorine planlanan 6,62 TL’lik zam ve önümüzdeki aylara yayılan ÖTV takvimiyle (Ekim’de 6 TL, Kasım’da 9 TL, Aralık’ta 12 TL) motorinin hızla 100 lirayı aşacağına dikkat çekerek; ÖTV/KDV’nin geçici olarak sıfırlanmasını, yoğun tüketicilere doğrudan destek verilmesini ve tavan fiyat uygulanmasını istedi. Merkez Bankası verilerine göre petrol fiyatlarındaki her yüzde 10’luk artış manşet enflasyona doğrudan 1 puan ekliyor.
• Üretim Çarkları Tekliyor: Temmuz 2026 sanayi üretim endeksi yıllık yüzde 0,3, aylık yüzde 1,0 geriledi. Yıllık bazda madencilik ve taş ocakçılığı sektörü yüzde 3,8, elektrik/gaz/buhar üretimi ise yüzde 5,6 daraldı. Dış ticaret haddi 91,3 seviyesine gerileyerek Türkiye aleyhine bozulmayı sürdürdü.

3. Bölüşüm Şoku: Sermaye Korunuyor, Emek ve Çocuklar Eziliyor

Enflasyonist ortamda finansal araçların reel getirileri mülksüzleşmeyi hızlandırırken, yayımlanan raporlar emekçi sınıfların ve çocukların karşı karşıya kaldığı sömürüyü ortaya koyuyor:

• Finansal Getiride Altın Ayrışması: Ağustos 2026 verilerine göre TÜFE ile indirgendiğinde sadece külçe altın aylık yüzde 7,93 (yıllık yüzde 16,49), DİBS yüzde 1,38 ve mevduat faizi yüzde 1,05 reel getiri sağladı. Dolar (yıllık reel -%10,84) ve BIST 100 (yıllık reel -%2,90) yatırımcısına kaybettirdi.
• DİSK-AR Çocuk İşçiliği Raporu: Türkiye’de her üç çocuktan biri yoksulluk sınırında yaşıyor. Çalışan çocukların yüzde 59,2’si aile bütçesine katkı vermek için işgücü piyasasında yer alırken, son beş yılda 15-17 yaş arası çocuk istihdamı yüzde 70 arttı. MESEM bünyesindeki çırak/stajyer sayısı yarım milyonu aşarak (2025-2026’da 392 bin 887 kayıtlı çocuk) ucuz iş gücü havuzuna dönüştürüldü; son 9 yılda en az 646 çocuk iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi.
• Kayıt Dışılık ve Eğitim Maliyeti: TEPAV verilerine göre sosyal güvenlikten yoksun çalışan kayıt dışı nüfus 8 milyona (oran yüzde 24,4) ulaştı. Yeni ders yılı başında bir öğrencinin okula başlama maliyeti ilkokulda 10 bin, lisede 15 bin lirayı bularak asgari ücreti geride bıraktı.

4. Yerel Mercek: Küresel ve Ulusal Kriz Zonguldak ve TR81 Bölgesini Nasıl Vuruyor?

TÜİK Zonguldak Bölge Müdürlüğü’nün Eylül 2026 “Sayılarla Türkiye: TR81 Zonguldak-Karabük-Bartın” verileri, makroekonomik tıkanıklığın yerelde çok daha ağır bir sosyoekonomik çöküşe yol açtığını gösteriyor:

Kişi Başına Gelir Uçurumu Derinleşiyor

Türkiye genelinde kişi başına GSYH 503 bin TL (15.330 dolar) iken, Zonguldak’ta bu rakam 364 bin 850 TL’de (11.114 dolar) kalıyor.

• Bölge genelinin toplam GSYH’si 364,1 milyar TL ile Türkiye genelinde alt sıralarda (23. bölge) yer alarak ulusal gelirden hak ettiği payı alamıyor.

Bölgesel İşsizlik Tırmanışta, İstihdam Zayıf

• Türkiye genelinde işsizlik oranı yüzde 8,3 seviyesindeyken, TR81 Bölgesi’nde (Zonguldak, Karabük, Bartın) yüzde 10,0’a, Zonguldak il özelinde ise yüzde 10,5’e fırlamış durumdadır.
• Zonguldak’ta istihdam oranı yüzde 45,8 ile ülke ortalamasının (yüzde 49,0) oldukça gerisindedir. Sanayideki payı yüzde 27,9 olan bölgede madencilik üretimindeki yüzde 3,8’lik ülke genelindeki daralma doğrudan yerel istihdamı vurmaktadır.

Nitelikli Nüfus Göçü ve “Emekli Kenti” Gerçeği

• Zonguldak’ın nüfusu 2021’deki 589,7 binden 2025 sonunda 585,2 bine geriledi. İlin yıllık nüfus artış hızı binde -2,7 ile negatiftir.

• 2025 yılında net göç eksi 1.000 kişidir. En kritik veri ise kenti terk edenlerin niteliğidir: Zonguldak’ın verdiği 18,1 bin kişilik göçün 6 bin 775’ini lise ve dengi okul, 5 bin 386’sını ise yüksekokul ve fakülte mezunları oluşturuyor. Zonguldak yetişmiş, genç ve üretken emeğini kaybederek yaşlanan bir emekli kentine dönüşüyor.

Enflasyon Sepetinde Barınma ve Ulaşım Kıskacı

• TR81 Bölgesi’nde hanehalkı bütçesinin en büyük payını yüzde 26,0 ile konut ve kira harcamaları oluşturmaktadır (Türkiye ortalaması yüzde 21,0).
• İkinci büyük harcama kalemi ise yüzde 21,6 ile ulaştırmadır.
• Sonuç: Bütçesinin neredeyse yarısını (yüzde 47,6) barınma ve ulaşıma ayıran bölge halkı, motorin fiyatının 100 TL eşiğine dayanmasından ve inşaat maliyetlerindeki yıllık yüzde 28,33’lük artıştan en sert etkilenen kesim durumundadır. Dağınık yerleşim ve coğrafi koşullar nedeniyle Zonguldak’ta akaryakıt zamları hem dolmuş/servis ücretlerini hem de temel gıda tedarikini hızla vurmaktadır.

Dış Ticaret ve Sanayi Bağımlılığı

• Zonguldak’ın ihracatı 2022 yılındaki 597,8 milyon dolar seviyesinden 2025’te 388,7 milyon dolara gerilemiş; 2026’nın ilk 7 ayında ise sadece 148,4 milyon dolarda kalmıştır.
• Buna karşılık ilin ithalatı 2026’nın ilk 7 ayında 693,6 milyon dolardır. Ağır sanayi ve termik santraller nedeniyle kişi başına elektrik tüketimi (5.582 kWh) Türkiye ortalamasının (3.603 kWh) çok üzerinde olan kent, dışarıdan ithal kömür ve hammadde bağımlılığı nedeniyle devasa bir dış ticaret açığı üretmektedir.

Eğitimdeki İdari Tahribat

• Makro düzeydeki plansızlık yerel kamu yönetiminde kaos yaratmış durumdadır. Zonguldak genelinde 600’ün üzerinde öğretmenin norm kadro fazlası durumuna düşürülmesi, iktidara yakın Eğitim-Bir-Sen ve muhalif Eğitim-Sen’in ortak tepkisine yol açmıştır. Kilimli’den Ereğli’ye veya Alaplı kırsalına yapılan resen sürgünler ve kent merkezinde süren ikili eğitim çilesi, tasarruf paketlerinin kamu hizmetlerini çökerttiğini somutlaştırmaktadır.

Gösterge Tablosu: Türkiye Geneli ile Zonguldak (TR81) Karşılaştırması

Gösterge	Türkiye Geneli	Zonguldak / TR81 Bölgesi	Kaynak
Kişi Başına GSYH (Dolar)	15.330 $\vert{} 11.114$ (Zonguldak)	TÜİK Zonguldak
İşsizlik Oranı (%)	%8,3	%10,5 (Zonguldak) / %10,0 (TR81)	TÜİK Zonguldak
İstihdam Oranı (%)	%49,0	%45,8 (Zonguldak)	TÜİK Zonguldak
Nüfus Artış Hızı (Binde)	+1,1 ‰	-2,7 ‰ (Zonguldak)	TÜİK Zonguldak
Tüketimde Konut ve Kira Payı (%)	%21,0	%26,0 (TR81)	TÜİK Zonguldak
Tüketimde Ulaştırma Payı (%)	%20,6	%21,6 (TR81)	TÜİK Zonguldak
Kişi Başı Elektrik Tüketimi (kWh)	3.603 kWh	5.582 kWh (Zonguldak)	TÜİK Zonguldak
İhracat Hacmi (2026 7 Aylık)	161,5 Milyar $\vert{} 148,4 Milyon$ (Zonguldak)	TÜİK Dış Ticaret / Zonguldak

Merkezi iktidarın açıkladığı OVP ve bütçe tercihleri, faturayı emekçilere, çocuklara ve yerel sanayiye kesen bir seçim tahkimatına işaret ediyor. Reel yatırımların durdurulduğu, akaryakıtın üç haneli fiyatlarla üretim ve ulaşımı kilitlediği bir konjonktürde Zonguldak; işsizlik, beyin göçü, yüksek yaşam maliyeti ve idari çöküş kıskacında ülkedeki krizin en ağır bedelini ödeyen kentlerin başında yer alıyor. (Susma Ekonomi Servisi)