Kömür Kongresinde Soma Gerçeği: “Bir Anda Olmadı, Facia Geliyorum Dedi!”

ZONGULDAK — 301 maden emekçisinin yaşamına mal olan Türkiye tarihinin en büyük maden katliamı Soma faciası, Zonguldak’ta düzenlenen Türkiye 24. Uluslararası Kömür Kongresi ve Sergisi’nde tüm teknik, idari ve sistemsel çıplaklığıyla masaya yatırıldı. Prof. Dr. Tuğrul Ünlü’nün gerçekleştirdiği çarpıcı sunum, facianın iddia edildiği gibi “anlık bir kaza” veya münferit bir ihmal olmadığını; plansızlık, taşeronlaşma, kâğıt üstünde kalan göstermelik denetimler ve üretim baskısıyla göz göre göre hazırlandığını ortaya koydu.

Göstermelik Denetimler ve Taşeron Çıkmazı

Yeraltı kömür madenciliğinin barındırdığı yüksek risklere dikkat çekilen kongrede, maden işletmelerinde güçlü bir mühendislik organizasyonunun ve piyasa baskısından arındırılmış denetim mekanizmalarının hayati önemde olduğu vurgulandı.

Soma’da felakete kapı aralayan en büyük yapısal sorunlardan birinin hazırlık ve galeri açma işlerinin alt işverenlere (taşerona) devredilmesi olduğuna işaret eden uzmanlar, bu durumun ocakta yönetimsel kaos yarattığını ve iş güvenliğini ikincil plana ittiğini belirtti. Denetimlerin sahadaki gerçek riskleri bertaraf etmek yerine yalnızca mevzuat ve bürokratik prosedürleri kurtarma amacıyla yürütülmesinin faciayı tetiklediği kaydedildi.

Almanya Modeli: “Bağımsız Maden Polisi” Şart

Kongrede işletmelerin denetim zafiyetine karşı radikal ve somut bir model önerisi gündeme taşındı. Almanya’daki işleyişe dikkat çekilerek; doğrudan devlete bağlı çalışacak, içerisinde bağımsız bilim insanları ile hukukçuların yer alacağı özerk bir “Maden Polisi” yapısının kurulması teklif edildi. Bu sistemle sermayenin ve kâr hırsının gölgesinden uzak, bağımsız ve doğrudan sahaya müdahale edebilen bir işçi sağlığı ve iş güvenliği denetiminin hayata geçirilebileceği ifade edildi.

Teknik Çöküş: Yetersiz Topuklar, Gaz Birikimi ve Havalandırma Hataları

Facianın teknik anatomisinin irdelendiği oturumda, ocak içindeki facialar zinciri madde madde sıralandı:

• Statik Denge Bozuldu: Eski çalışma alanlarının üzerinde bırakılması gereken koruyucu kömür topuklarının yetersiz tutulması ve tavan yollarındaki hatalı uygulamalar ocak içi jeomekanik dengeyi ve hava akış kanallarını bozdu.

• Gaz Tahliyesi Yapılamadı: Dördüncü bant galerisinde metan ve diğer zehirli/yanıcı gazların yeterince tahliye edilememesi, galerideki yanıcı unsurlarla birleşerek yangını kaçınılmaz hale getirdi.

• Duman Madencilere Yönlendirildi: Yangın anında havalandırma kapılarının yönetiminde yapılan ölümcül hatalar, duman ve zehirli gazların hızla madencilerin çalıştığı güzergâhlara yayılmasına yol açtı ve can kaybını tırmandırdı. Faciada daha büyük bir katliamı ise kimi bölümlerde görev yapan maden mühendislerinin inisiyatif alarak hava akışını tersine çevirmesi ve zamanında tahliyeyi sağlaması önledi.

Mühendislikte Uzmanlaşma Eksikliği

Maden sektöründeki insan kaynağı ve mühendislik eğitimine dair sorunların da irdelendiği sunumda, Türkiye’de maden mühendisliğinde branşlaşmanın olmamasının sahada ağır bedeller ödettiği vurgulandı. Havalandırma, gaz drenajı ve damar mekaniği gibi hayati uzmanlık gerektiren kritik başlıklarda branşlaşmanın bulunmayışı ile deneyimli mühendislerin güvencesizlik ya da piyasa koşulları nedeniyle sahadan kopmasının, ocaklardaki yönetim kalitesini ciddi biçimde aşındırdığı belirtildi.

“Mesele Kâr Değil, İnsan Yaşamı Olmalı”

Soma’dan gereken derslerin çıkarılabilmesi için pansuman tedbirlerin bırakılması gerektiğinin altını çizen uzmanlar; ferdi kurtarıcı oksijen maskelerinin en güncel teknolojilerle ve daha uzun süreli modellerle yenilenmesi, hava giriş-çıkış yollarının birbirini etkilemeyecek bağımsız güzergâhlara bölünmesi ve kendiliğinden yanmaya elverişli damarlarda kesintisiz gaz izleme istasyonlarının zorunlu kılınması çağrısında bulundu.

Kongreden çıkan ortak mesaj nettir: Madencilik faaliyetleri sermayenin kâr ve üretim hedeflerine kurban edilemez; işletmeler bilimsel normlar, liyakatli mühendislik ve amasız fakatsız işçi sağlığı temelinde yeniden yapılandırılmak zorundadır.