Basmane Çukuru Sürecinde Gerçekler: Tapu Devri ve Bilirkişi Raporları Ne Diyor?

Haber / Güngör Şenkal (Susma İzmir Temsilcisi)

İzmir’in en önemli hafıza mekânlarından biri olan ve Kültürpark’ın ayrılmaz bir parçası niteliği taşıyan Basmane arazisine (Basmane Çukuru) yönelik tapuların devri, bilirkişi raporları ve yaşanan süreç tüm tartışmalarıyla gündemdeki yerini koruyor. İzmir Kültürpark Platformu tarafından paylaşılan veriler ve hukuki gelişmeler ışığında, arazinin mülkiyetine dair bilinmeyenler ve süreç içinde yaşananlar şu başlıklar altında toplanıyor:

1. Basmane Arazisinin Geçmişi ve İlk Hatalı Adımlar

Basmane arazisi, 1997 yılında dönemin Belediye Başkanı Burhan Özfatura tarafından kat karşılığı ihale sözleşmesi ile Güç Yapı İnşaat ve EGS Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş.’ye verildi. Henüz ortada hiçbir kat veya tamamlanmış yapı yokken, inşaatın en başında tapunun tamamının şirketlere devredilmesiyle kamu malı güvencesiz bir duruma getirildi. Süreç içerisinde bu şirketlerin hakları Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) devredildi.

Tunç Soyer’in belediye başkanlığı döneminde, 2022 yılında önemli bir hukuki adım atıldı. Sözleşmenin geriye etkili olarak feshi, yükleniciye peşinen devredilen tapuların iptali, taşınmazın tamamının belediye adına tescili ve verilen teminat mektubunun nakde çevrilerek belediyeye ödenmesi talebiyle dava açıldı.

• Üç Bilirkişi Raporu da “Tapu Belediyeye Dönmeli” Diyor

İzmir 21. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde (2020/65 ve birleşen 2021/86 Esas) görülen dava kapsamında mahkeme tarafından üç ayrı bilirkişi raporu hazırlatıldı (07 Aralık 2022, 22 Temmuz 2024 ve 06 Ekim 2025). Hazırlanan raporların tamamı, belediyenin tapu iptali ve tescil talebini haklı bularak tapunun belediyeye geri dönmesi yönünde görüş bildirdi. Bilirkişiler arazinin mülkiyeti konusunda tam bir mutabakat içindeyken, yalnızca alacak miktarları konusunda farklı hesaplamalar yaptılar.

Bilirkişi raporlarında öne çıkan temel tespitler şunlardır:

• Yükleniciler edimleri yerine getirmedi: 3 Temmuz 1997 tarihli sözleşmeyle 360 gün içinde 15.131 metrekarelik sosyal ve kültürel alanı belediyeye teslim etmeyi taahhüt eden yükleniciler, tapular devredilmesine rağmen projeyi temel aşamasına bile getiremedi.
• Çukur kazmak mülkiyet hakkı vermez: Yüklenicilerin yaptığı kazı ve iksa gibi kısmi imalatlar onlara taşınmazın mülkiyetini koruma hakkı tanımaz. Olası bir parasal alacağın varlığı, hak kazanılmamış tapuların elde tutulabileceği anlamına gelmiyor.

• Ehliyet yetersizliği: Yüklenicilerin ağır borç yükü, sayısız haciz, ipotek, tasarruf yetkilerindeki sınırlamalar ve TMSF müdahalesi işi bitirme ehliyetlerini ortadan kaldırmıştır.

• Sözleşmenin feshi kamu malını koruma hakkıdır: Belediyenin sözleşmeyi sona erdirme iradesi, mülkiyetin eksiksiz iadesini sağlayarak doğrudan kamu malvarlığını korumayı amaçlamaktadır.
• Cemil Tugay Dönemi ve Tartışmalı Takas Girişimleri

Cemil Tugay’ın 2024 yılı Mart ayında göreve gelmesinin ardından süreçte farklı bir evreye geçildi. Tugay, önceki görüşmeleri kaldığı yerden sürdürmezken ilk bilirkişi raporunu değerlendirmeye almadı. Konuyu Belediye Meclisi’ne taşıyan Tugay, 2024 yaz aylarında belediyenin Basmane’deki hakları ile Konak’a yeni bir belediye binası inşasını içeren bir “takas” yetkisi peşinde koştu.

İzmir’in bu takasa itiraz etmesi ve Kültürpark Platformu başta olmak üzere kentin tüm demokratik güçlerinin takasın telafisi mümkün olmayan kamu zararları doğuracağını dile getirmesi üzerine takastan vazgeçildi.

6 Ekim 2025 tarihli son raporda yükleniciye ödenecek rakam netleşip arazinin kamuda kalması gerektiği vurgulanmasına rağmen, bu rapor ile birlikte 165 demokratik kitle örgütünün imzalı dilekçesi ve sokaklarda toplanan 3 bin imza dikkate alınmadı. Önce imar, ardından koruma kurulu ile ilgili pürüzler giderilirken, 16 Ocak 2026’da Büyükşehir Belediye Meclisi, Cemil Tugay’ı süreçle ilgili niyet protokolü imzalaması ve nihai protokolü hazırlaması hususunda oy birliğiyle yetkilendirdi.

• Kent Mücadelesi ve Son Gelişmeler

Belediye Meclisinin Basmane’yi sermayeye teslim etme kararına karşı emek ve demokrasi güçleri ile Kültürpark Platformu harekete geçti:

• 9 Şubat 2026: Baro’da bir basın toplantısı düzenlendi ve aynı akşam Belediye Meclis toplantısında üyelerin sorumluluklarını hatırlatan pankartlar açıldı.
• 10 Mart 2026: İzmir Barosu ve Kültürpark Platformu, Belediye Meclisi’nin başkana bu yetkiyi veremeyeceğine dair dava açtı.
• Süreçteki Siyasi Kırılmalar: 24 Mayıs 2026’da CHP içinde ayrışmalar yaşanırken, Kasım 2026’ya ertelenen karar duruşmasından kısa süre önce Cemil Tugay CHP’den istifa etti ve 7 Ekim 2026’da AKP’ye geçti. AKP’ye transferinden tam 27 gün önce, 10 Eylül 2026’da Basmane Çukuru protokolü TMSF ile imzalandı. Protokolün içeriği kamuoyundan, İzmirlilerden ve meclis üyelerinden gizlenmeye devam ediyor.

İzmir Kültürpark Platformu ve kent paydaşları; Basmane Arazisi’nin kamunun malı olduğunu, herhangi bir tasarruf geliştirilmeden önce akademik meslek odaları ve kent paydaşlarıyla şeffaf bir şekilde tartışılması gerektiğini vurgulayarak şu çağrıyı yineliyor:

“Basmane Çukuru kamunundur, kamusal haklarımızdan vazgeçmeyeceğiz. Basmane Çukuru Kültürpark’ın ayrılmaz parçasıdır.”