Kasım 2026’nın ilk haftası; küresel ölçekte yaşanan bilimsel-teknolojik devrimler, üretim süreçlerindeki köklü dönüşümler, ulusal çaptaki mali krizler ve yerel ölçekteki idari-ekonomik tartışmaların kesiştiği tarihi bir eşiğe işaret etmektedir. Bu raporda; güncel ulusal ve yerel veriler, dünya ekonomisindeki yapısal kırılmalar, Türkiye’nin alt-emperyalist yönelimleri ile “stratejik özerklik” arayışları mercek altına alınarak Susma gazetesi perspektifiyle analiz edilmektedir.

1. Bilimsel-Teknolojik Devrim, Küreselleşme ve Küresel Hegemonyanın Dönüşümü

Günümüz kapitalizmi, 19. yüzyıl endüstri devriminden çok daha köklü bir değişimle üretken güçleri devrimcileştirmektedir. Bilimsel ve teknolojik buluşlar, emek-yoğun üretimi ekonomik büyümenin motoru olmaktan çıkarırken, ileri kapitalist ekonomilerde endüstri proletaryasının üretim sürecindeki rolünü ve sayısal ağırlığını daraltmaktadır.

  • Mekanikten Elektroniğe Geçiş: Bilgi çağı olarak adlandırılan bu dönem, makinalar çağının sonunu ve mekanikten elektroniğe sıçramayı temsil etmektedir. Elektronik, bilgi işleme, biyoteknoloji ve yenilenebilir enerji teknolojileri ekonomik işleyişin tamamına yayılırken; üretimde harcanması gereken emek zamanını azaltmakta, ancak kapitalist sistem altında bu durum işgününün kısalmasına değil, aksine işsizliğin ve toplumsal kutuplaşmanın büyümesine yol açmaktadır.
  • Çin, Küresel Üretim Üsleri ve Yeni Güç Merkezleri: Bilgisayarlaşma, ulaşım ve enformasyon devrimleriyle birlikte uluslararası sermaye, endüstriyel kapasitesinin büyük bir bölümünü gelişmekte olan bölgelere kaydırmıştır. Bu süreçte Çin gibi ülkeler yalnızca üretim merkezi olmakla kalmamış, hızla büyüyen pazarlarıyla küresel ticaretin merkez üsleri haline gelmiştir. Buna karşın, sentetik maddelerin doğal hammaddelerin yerini alması ve ucuz emek avantajının önemi azalırken, teknolojik uçurum az gelişmiş ülkeler aleyhine derinleşmektedir.
  • Uluslarüstü Tekeller ve Finans Kapital: Üretim ve dolaşımın hızla küreselleşmesi, ulusal sınırları dar gelen birer engel haline getirmiştir. IMF, Dünya Bankası ve WTO gibi uluslarüstü kurumlar küresel finans kapitalin çıkarlarını koordine ederken; ulusal devletler ile uluslarüstü tekeller arasındaki çelişki her geçen gün keskinleşmektedir.

2. Türkiye’nin Stratejik Özerklik Arayışı ve Alt-Emperyalist Konumlanışı

  1. yüzyılın küresel mimarisinde, ABD hegemonyasının göreli gerilemesi, çok kutuplu dünyanın belirginleşmesi (Rusya ve Çin’in yükselişi) ve Batı’nın Orta Doğu’dan kısmen çekilmesi, Türkiye gibi orta ölçekli güçlere daha geniş bir hareket alanı sunmaktadır. Bu bağlamda Türkiye, geleneksel çevre ülkesi kimliğinden sıyrılarak alt-emperyalist bir aktör olarak öne çıkmaktadır:
  • Ekonomik ve Siyasi Yayılımcılık: Türkiye merkezli sermaye grupları (Anadolu Kaplanları ve dev holdingler), fazla sermayelerini ve sanayi kapasitelerini Balkanlar, Orta Doğu, Orta Asya ve Afrika’ya (Etiyopya, Mısır, Nijerya vb.) ihraç etmektedir. Savunma sanayiinde (İHA/SİHA ihracatı) ve büyük ölçekli altyapı/müteahhitlik projelerinde (örneğin Afrika’daki yatırımlar ve üsler) görülen bu hamleler, ulusal sermayenin çıkarlarını koruyan tipik alt-emperyalist mekânsal-zamansal çözümlerdir.
  • “Stratejik Özerklik” Söylemi ve Otoriter Neoliberalizm: İç politikada yaşanan krizler ve otoriter neoliberal dönüşüm, dış politikada “stratejik özerklik” söylemiyle tahkim edilmektedir. Hükümet, bir yandan Batı emperyalizmine karşı eleştirel bir söylem benimseyip Küresel Güney için bir alternatif olduğunu iddia ederken, diğer yandan neoliberal küreselleşme düzeniyle tam bir uyum içinde hareket etmekte ve yerel emek güçleri ile çevre coğrafyalardaki halklar üzerinde sömürü (süper-sömürü) mekanizmalarını işletmektedir.
  • Jeopolitik Cepheler: Libya’dan Kuzey Suriye’ye, Doğu Akdeniz’deki Mavi Vatan doktrininden Somali’deki stratejik askeri üslere kadar uzanan bu iddialı dış politika, Türkiye’yi hem yerel halklar nezdinde yeni bir risk sarmalına sokmakta hem de küresel güçlerle (ABD, Fransa, Rusya) ara sıra çatışmalı bir dengeye taşımaktadır.

3. Küresel ve Ulusal Piyasaların Yansımaları: Enflasyon, Fon Krizi ve Sanayi Kıyımı

  • Enerji ve Tedarik Zincirleri: Orta Doğu’daki savaş ortamı ve Hürmüz Boğazı’ndaki riskler petrolde dalgalanmalar yaratırken; Brent petrol %9 düşüşle 94,28 dolara gerilemiştir. Buna karşın AB, enerji arz şoklarının maliyetinin büyümesiyle temiz enerji geçişini ekonomik bağımsızlık meselesi ilan etmiştir.
  • Yapay Zekâ ve Teknoloji Yarışı: Dünya Bankası 2026 verilerine göre yapay zekâ modellerinin %74’ü ABD (%50) ve Çin (%24) kaynaklıdır. Öncü modellerde ABD’nin payının %71,3 olması teknolojik uçurumu tescillemektedir.
  • Finansal Krizler ve Fon Operasyonları: Borsa pazarındaki fon krizinde 27,2 milyar liralık geri alımlar kayıpları durduramamıştır. Adalet Bakanı Akın Gürlek, soruşturmanın üst düzey finans bürokrasisine (SPK/BDDK) uzandığını açıklamıştır. TCMB’nin ekim ayında gerçekleştirdiği 12 milyar dolarlık döviz satışı ise kur üzerindeki baskıyı artırmıştır.
  • Çeyrek Asırlık Bölüşüm Yıkımı: AKP iktidarının 24 yıllık bilançosunda kişi başına GSYH (pasta) nominal olarak 180 kat büyürken; brüt asgari ücret 132 kat, memur maaşı 131 kat, işçi emekli aylığı ise yalnızca 85 kat artmıştır. Asgari ücretin pastadaki payı %55’ten %40’a, işçi emeklisinin payı ise %56’dan %26’ya gerilemiştir. DEVA Partisi lideri Ali Babacan’ın aktardığına göre, yüksek faiz ve bastırılmış kur politikası nedeniyle sadece Bursa’da bir haftada 10 bin sanayi işçisi işten çıkarılmıştır.

4. Zonguldak Yerel Ekonomisi, İdari Bölünme Tartışmaları ve “Yaratıcı Dönüşüm” Vizyonu

  • Ekonomik Konum ve Sosyal Maliyet: TÜİK 2024 verilerine göre Zonguldak, kişi başına 364 bin 851 TL GSYH ile 81 il arasında 42’nci sırada yer almaktadır. Ekonomik daralma ve yoksullaşmanın yarattığı ağır tahribat, Suç Endeksi 2025 verilerine göre Zonguldak’ı 154,9 puanla Türkiye genelinde cinayet endeksinin en yüksek olduğu beşinci il yapmıştır.
  • İdari Bölünme ve Maliyet Faturası: MHP Lideri Devlet Bahçeli’nin “100 il” çıkışı sonrası Kdz. Ereğli’nin il olması tartışmalarına değinen BEÜ Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, yeni bir il teşkilinin ilk yıl kuruluş giderinin 1,41 milyar TL, yıllık işletme giderinin ise 160 milyon TL olduğunu açıklamıştır. Bartın ve Karabük örneklerinde olduğu gibi Zonguldak’ın bölünmesinin Ankara’daki lobi gücünü (milletvekili sayısını 11’den 5’e düşüren geçmiş tecrübeyle) zayıflatacağı, kamu kaynaklarını israf edeceği ortadadır.
  • Susma Analizi ile “Yaratıcı Yıkım” ve Dönüşüm Seçeneği: Bu noktada Susma analizi, idari sınırların daralması gibi köklü bir sarsıntının doğru kurgulanırsa bir “yaratıcı yıkım” penceresinden değerlendirilebileceğine ve şehre yeni bir yön çizebileceğine dikkat çekmektedir:

    • Filyos Odaklı Yeni Ekonomi: Bu senaryoya göre Merkez ilçe, Ereğli’nin idari olarak ayrılması halinde yüzünü doğudaki Filyos Vadisi’ne çevirebilir. Filyos Limanı ve Karadeniz gazının merkezi sayesinde kentin, küresel bir lojistik ve yeşil enerji üssüne dönüştürülmesi bir seçenek olarak masada durmaktadır.
    • TTK ve Madenciliğin Dönüşümü: Kömürün klasik bir yakıt olmaktan çıkarılıp Filyos’taki sanayiye entegre edilebilecek sentez gazı, temiz hidrojen ve ileri karbon malzemeleri (grafen) üreten bir yüksek teknoloji hammaddesine dönüştürülmesi potansiyel yollardan biri olarak değerlendirilmektedir.
    • Kompakt ve Çevreci Kent Vizyonu: Olası bir küçülme ve nüfus yükünün hafiflemesi durumunda Zonguldak; orman dokusunu koruyan, UNESCO Jeopark ağıyla endüstriyel mirasını dünyaya açan, “Yavaş Şehir” (Cittaslow) ve yeşil ekonomi eksenli kompakt bir vizyona kavuşma potansiyeli taşımaktadır. Zonguldak; bu süreci kaçınılmaz bir çöküş olarak yaşamak yerine, üzerindeki eski dönemin hantal yüklerini tartışarak 21. yüzyıla uyumlu, akıllı ve yenilikçi bir kent inşa etmenin bir alternatifi olarak da ele alabilir.
  • Yerel Üretim Hamlesi: Çaycuma Belediyesi’nin ÇAYBEL eliyle Tarıma Dayalı İhtisas Sera OSB’de yürüttüğü 27 bin metrekarelik teknolojik sera yatırımı, kentin kendine yetebilmesi ve yerel üretim kapasitesini artırması adına umut vadeden somut bir model oluşturmaktadır.

Sonuç: Dünya kapitalizmi bilimsel-teknolojik devrimlerle kabuk değiştirirken, Türkiye küresel sistemin çelişkileri içerisinde “stratejik özerklik” ve alt-emperyalist yayılmacılık peşinde koşmaktadır. Bu makro sarmalın ulusal ölçekteki faturası emekçilereçıkarılırken; Zonguldak özelinde suni idari bölünme tartışmaları; rasyonel maliyet analizleri ve Susma’nın sunduğu Filyos odaklı “yaratıcı dönüşüm” perspektifiyle ele alınmak zorundadır. (Susma Ekonomi Servisi)

sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.