TTK Lojmanlarında Geçen Bir Çocukluğun Hikayesi Yazılı Hafızaya Aktarılıyor: “O Daracık Odalardan Bugünlere…”

Zonguldak’ın hafızası Rat-Üzülmez Şirket Evleri, emekli Maden Mühendisi Aydın Balekoğlu’nun kalemiyle anılarda yeniden hayat buldu. ZOKEV’in düzenlediği ve ileride bir kitapta toplanacak olan “Kent Söyleşileri” kapsamında, madenci lojmanlarının “pirinç karyolalı” dar odaları, güçlü komşuluk ilişkileri ve bir dönemin acı-tatlı nostaljisi masaya yatırıldı.

Zonguldak’ın bugüne taşınamayan, yıkılıp giden ama akıllardan silinmeyen madencilik kültürü, belgesel niteliğindeki anılarla yeniden belleklerde mercek altına alındı. Çocukluk ve gençlik yıllarını Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun (TTK) simge yerleşkelerinden Rat-Üzülmez Şirket Evleri’nde geçiren emekli Maden Mühendisi Aydın Balekoğlu, o yıllara dair biriktirdiği hatıralarını “Rat-Üzülmez Şirket Evleri Anıları” başlığı altında kaleme alıyor.

Söyleşnin kolaylaştırıcılığını Alaattin Kara yaptı. Söyleşi öncesi konuyla ilgili hazırlanan sinevizyon gösterimi yapıldı.

Zonguldak Kültür ve Eğitim Vakfı’nın (ZOKEV) kent belleğini kayıt altına almak amacıyla düzenlediği Kent Söyleşileri kapsamında gerçekleştirilen program, maden kentinin geçmişine sadık kalanları bir araya getirdi. Vakfın, bu ve benzeri söyleşileri ilerleyen süreçte ortak bir kitapta toplayarak kentin yazılı hafızasına kalıcı bir eser olarak kazandıracağı belirtiliyor. 14 Kasım Cumartesi günü TMMOB Maden Mühendisleri Odası Zonguldak Şubesi Lokali’nde düzenlenen buluşmaya; sivil toplum örgütleri, siyasi parti temsilcileri ve Balekoğlu’nun çocukluk-gençlik dostları katıldı.

“Üç kişi bir yatakta, pirinç karyolaların gölgesinde…”

Söyleşide, Zonguldak’ın endüstri mirasının ötesinde, o mirası sırtlayan insanların nasıl bir hayat kurduğu konuşuldu. Lojman hayatının ekonomik zorluklarını, mahalle dayanışmasını ve bugünün tüketim kültürüne kıyasla bambaşka bir anlam taşıyan komşuluğu anlatan Balekoğlu, 1960’lı yıllara uzanan hatıralarıyla salondakileri o günlere götürdü.

Lojmanlardaki fiziksel darlığın ancak insanî sıcaklıkla aşılabileceğini şu sözlerle özetledi Balekoğlu:

“İkinci duraktan içeri girdiğinizde merdivenlerden sonra soldan üçüncü iki katlı evlerdi. Girişte ufacık bir mutfak, merdivenden yukarı çıktığınızda bir oda ve arkada bir oda vardı. Tuvalet yukarıdaydı. Biz annemle, babamla merdivenden çıktığımızda pirinç karyolalarımız vardı. Önüne örtü çekmişlerdi. Biz yerde üç kişi bir yatakta yatardık.”

Yıkılmadan hemen önceki son bakış

Yıllar sonra çocukluğunun geçtiği, artık kentsel dönüşüm ya da yıkımlarla yüzleşen o evleri yeniden ziyaret ettiğinde yaşadığı sarsıcı duyguyu da katılımcılarla paylaşan Balekoğlu, bugünün konforu ile geçmişin çilesi arasındaki köprüyü şöyle kurdu:

“Seneler sonra bu evler yıkılacağı zaman Uğur Özkara, Yusuf Özkara ve Tufan Terlat’la birlikte gidip evleri yıkılmadan önce görmek istedik. Evlerin çoğu boşaltılmıştı. İçeri girdik, eskiden muşamba serdiğimiz mutfakta laminant vardı. Ama o daracık odalara, yatakların sığdığı o küçük alanlara bakınca bugünkü geniş imkanlarımızla kıyaslıyorum da, o zorluklardan bugünlere geldik.”

“Aramızdan ayrılanlara bir el sallamak istiyorum”

Söyleşinin en dokunaklı anları ise Balekoğlu’nun aynı mahallenin tozunu yuttuğu, bugün hayatta olmayan çocukluk arkadaşlarını yâd ettiği dakikalardı. Vefa duygusunun altını çizen yazar, salondakilere duygusal anlar yaşattı:

“Gençliğe ilk adımlarımızın atıldığı mahallemizden aramızdan ayrılanlara Allah’tan rahmet diliyorum. Ruhları şad olsun, mekanları cennet olsun. Ayrıca aramızdan en son ayrılan Behçet Özen’le Asım Kara’nın da ruhları aramıza gelsin, onlara da bir el sallamak istiyorum.”

Babasından aldığı disiplini, Uzunkum’da denize girmeyi öğrendiği neşeli günleri ve bir madenci çocuğunun gözünden Zonguldak’ın sosyal hayatını anlatan Balekoğlu, dinleyicilerin de kendi hatıralarını paylaşmasıyla interaktif bir sohbet gerçekleştirdi.

ZOKEV’in kentin kültürel mirasını geleceğe taşımak adına düzenlediği ve ileride bir kitapta toplanacak olan bu buluşmalar, Rat-Üzülmez evlerinin tuğlaları yıkılmış olsa da, orada pişen emeğin Zonguldak’ın kalbinde yaşamaya devam edeceğini bir kez daha gösterdi.