Türkiye’de her yıl sonbahar aylarında TBMM gündemine gelen merkezi yönetim bütçesi, emek örgütlerinin, sendikaların, demokratik kitle örgütlerinin ve emekten, halktan yana olduğunu ifade eden sol-sosyalist siyasi partilerin en yoğun gündem başlıklarından birini oluşturuyor. Vergi adaletsizliğinden dolaylı vergilerin ağırlığına, kamu kaynaklarının sermayeye aktarılmasından sosyal harcamaların yetersizliğine kadar pek çok başlıkta meydanlarda ve basın açıklamalarında güçlü eleştiriler yükseliyor, alternatif bütçe önerileri kamuoyuyla paylaşılıyor.

Ancak aynı duyarlılık ve müdahil olma iradesi, kent sakinlerinin doğrudan yaşam hakkını, barınma güvenliğini, suyunu, ulaşımını ve temiz çevre hakkını belirleyen yerel yönetim bütçelerinde çoğu zaman görünmez hale geliyor. Zonguldak Belediye Meclisi’nin 2026 yılı Kasım ayı ikinci birleşiminde gece saat 01.30’a kadar süren ve 2027 mali yılı gelir tarifeleri ile 5 milyar 400 milyon TL’lik gider bütçesinin ele alındığı oturum, hem toplumsal muhalefetin sessizliğini hem de meclis içindeki siyasi rollerin çelişkisini gözler önüne serdi.

Yaşam hakkı ve kent güvenliği tartışılırken salonda kim vardı?

Toplantının henüz başında gündeme gelen Kadırga Yokuşu heyelanı, bir yurttaşın yaşamını yitirmesi ve 27 kişinin evlerinden tahliye edilmesi gerçeği, aslında salt teknik bir imar tartışması değil; doğrudan kentin jeolojik yapısına uygun planlama ve yurttaşın yaşam hakkı meselesiydi. Belediye Meclisi’nde bu hayati konu yalnızca yerel iktidar grubu (Yeni Parti) ile yerelde muhalefet konumundaki AKP arasında karşılıklı siyasi sorumluluk polemiği düzeyinde tartışıldı. Kentin barınma güvenliği, heyelan riskli bölgelerdeki yapılaşma politikaları ve afet odaklı bütçe ayrımı konularında meslek odalarının, kent konseylerinin ya da halkçı yerel yönetim iddiasındaki sol-sosyalist çevrelerin meclis salonundan yükselen somut bir önerisi ya da baskısı kayıtlara yansımadı.

Merkezdeki iktidar ile yereldeki “halkçılık” söylemi arasındaki çelişki

Meclis oturumunun en dikkat çekici siyasi çelişkisi ise rollerin yer değiştirmesinde ortaya çıktı. Bilindiği üzere Türkiye’de vergi ve kamu gelirlerinin ezici çoğunluğu merkezi idarede toplanmakta; yerel yönetimler İller Bankası payları ve merkezi kaynak aktarımlarıyla ayakta kalmaya çalışmaktadır. Merkezi iktidarın kendi belediyelerine sunduğu sübvanse edici destekler, kredi ve hibe kolaylıkları ortadayken; muhalefet belediyelerinin ise kayyum uygulamaları, yoğun müfettiş denetimleri, İller Bankası kesintileri ve kaynak aktarımındaki yanlı tutumlarla kıskaca alındığı bilinen bir gerçektir.

Zonguldak Belediye Meclisi’ndeki bütçe ve tarife tartışmalarında da bu yapısal tablo kendini açıkça hissettirdi. Belediye Başkanı’nın, su pompalarının yüksek elektrik giderlerini karşılamak için güneş enerjisi santrali (GES) kurma arayışını ve İŞKUR/TYP işçilerinin geri çekilmesinin ardından hizmetlerin aksamaması için kendi kıt imkânlarıyla personel istihdam etmek zorunda kaldıklarını anlatması, aslında yereldeki mali kuşatmanın bir özetiydi. Ancak buna rağmen, merkezi iktidarı elinde bulunduran AKP grubunun mecliste adeta “halkçı” bir pozisyona bürünerek katı atık zammı ve önceki dönem su artışları üzerinden çoğunluktaki Yeni Parti’yi “halkın bütçesini düşünmemekle” eleştirmesi dikkat çekici bir çifte standart oluşturdu. Merkezi yönetimin ekonomi politikalarının yarattığı enflasyonu, enerji zamlarını ve belediyeler üzerindeki mali baskıyı görmezden gelerek tüm faturayı yerel yönetime kesen bu yaklaşım, eleştirilerin hakkaniyet zeminini zayıflattı.

Faturalar, taşeron sarmalı ve katılımcı bütçe eksikliği

Öte yandan meclis tutanaklarına yansıyan rakamlar; 4 milyar TL gelire karşılık 5 milyar 400 milyon TL gider öngören bütçeyi, yüzde 40 yasal sınırını aşarak yüzde 44 seviyesinde planlanan personel giderlerini ve temizlik hizmetlerindeki yüksek araç kiralama maliyetlerini ortaya koyuyor. Merkezi bütçede “kamuda taşeronlaşmaya ve kiralama saltanatına son verilsin”, “su ve ulaşım temel insan hakkıdır, ticarileştirilemez” diyen emek örgütleri ile sol-sosyalist partiler açısından Zonguldak Belediyesi’nin bütçesi, hem merkezi iktidarın mali kuşatmasını teşhir etmek hem de yerel yönetimi daha kamucu, ekolojik ve katılımcı bir çizgiye zorlamak için kritik bir zemindi.

Yerel yönetimler, halkın kentiyle ilgili kararlara en doğrudan katılabileceği demokratik basamaklardır. Zonguldak’ın 2027–2029 arası üç yıllık mali projeksiyonunu belirleyen böylesi hayati bir oturumun emek örgütleri ve toplumsal muhalefet tarafından izlenmemesi, meydanı yalnızca iki siyasi kanat arasındaki kısır polemiklere bırakmaktadır. Merkezi bütçe için kurulan “halktan yana bütçe” söyleminin gerçeklik kazanması, yereldeki bütçe süreçlerine müdahil olmaktan ve hem merkezdeki çifte standardı hem de yereldeki harcama önceliklerini halk lehine sorgulamaktan geçmektedir.(Susma)


sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.