Marksist yazar Yusuf Zamir, sosyal medya hesabında yayımladığı değerlendirmesinde, günümüz küresel üretim düzenini sarsan dijitalleşmenin, yapay zekânın ve otomasyonun tarihsel sanayi devrimlerinden farkını ele alıyor. Zamir, üretim süreçlerinin parçalanıp coğrafyalara yayılması ve canlı emeğin işlevinin dönüşmesi üzerinden, yeni teknolojik dalganın işçi sınıfı ile üretim ilişkileri açısından doğurduğu yapısal sonuçlara dikkat çekiyor.

Günümüz dünyasında, sanayi devriminden nitelik olarak çok farklı bilimsel-teknolojik devrimler kasırgası yaşanmaktadır. Bu devrimler, makine teknolojilerini köklü biçimde dönüştürmekte ve üretim faaliyetini dünya çapında büyük değişimlere uğratmaktadır.
Bütün teknolojiler, yararlandıkları doğa süreçlerinin karmaşıklık düzeyine bağlı olarak farklı düzeylerde bilgi içerir. Ancak günümüz teknolojileri, daha öncekilerle kıyaslanamayacak ölçüde yoğun bilgiye dayanmaktadır. Bu nedenle bunlara bilgi yoğun teknolojiler diyoruz.
Makine teknolojisinde, işçiler birbirlerine eklemlenmiş makinelerin uzantıları olarak yanaşık düzende çalışır. Bu örgütlenmede, üretim sürecini çeşitli açılardan destekleyen ve denetleyen teknik bir hiyerarşi oluşur. Bu hiyerarşinin üzerinde bir de idari yapılanma yükselir.
Bilgi yoğun teknolojiler ise üretimde yanaşık ve hiyerarşik örgütlenme gereğini büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Konvansiyonel makine ve takım tezgâhlarının yerini bilgisayara dayalı, esnek sistemler alıyor. Ürün tasarımları bilgisayar ortamında hazırlanıyor ve doğrudan akıllı imalat sistemlerine aktarılıyor.
Bilgi yoğun teknolojiler, üretim süreçlerinin küçük birimlere ayrılarak farklı coğrafyalara dağıtılmasını mümkün kılıyor. İnternet sayesinde üretim, değişen pazar koşullarına hızla uyarlanıyor; üretim birimleri arasındaki eşgüdüm ve teknik kontrol kolaylıkla sağlanıyor.
Üretim birimleri arasındaki parça trafiğini, dünya çapında örgütlenmiş lojistik şirketleri üstleniyor. Farklı mekânlarda üretilen yarı mamul parçaların diğer üretim birimlerine tam zamanında ulaştırılması, geleneksel depolama ihtiyacını azaltıyor. Bütün bu gelişmeler karşısında eski tarzda örgütlenmiş sanayi tesisleri hantal kalıyor.
Bilgisayarlar, robotlar ve yapay zekâ, geleneksel makine teknolojisinin işçiye biçtiği rolü kökten değiştiriyor. Bilgi yoğun teknolojiler, işçiyi makinelerin eklentisi olma konumundan çıkarıyor, giderek üretim sürecinin dışına itiyor, böylece canlı emeğe olan ihtiyacı azaltıyor.
İşçinin üretim sürecinde oynadığı bilinçli rol dijital dilde kodlanarak bilgisayar yazılımlarına aktarılıyor. Yapay zekâ, üretim sürecindeki bilgi işleme, karar verme ve teknik denetim faaliyetlerini devralıyor. Böylece işçinin beceri ve bilgisi, fiziksel varlığından bağımsızlaşarak robotlarda ve yapay zekâ destekli üretim sistemlerinde yeniden vücut buluyor.
Bilgi yoğun teknolojiler, canlı emeğin üretim sürecinin nezaretçisi konumuna gelmesinin maddi koşullarını döşüyor.
