Sabahattin Ali’nin Zonguldak Gezisi

4 Şubat-27 Nisan 2018 tarihleri arasında İstanbul Yapı Kredi Kültür Sanat’ta Sabahattin Ali’nin “Şehirlere Alışamadı” isimli sergisi ve aynı isimle yayınlanan kitabı, edebiyatçının içinde Zonguldak’ın da bulunduğu birçok araştırmasını ortaya çıkardı…

Sabahattin Ali’nin Zonguldak Gezisi…

Edip Akbayram’ın, “Başın Öne Eğilmesin, Aldırma Gönül Aldırma”, Zülfü Livaneli’nin “Leylim Ley”, Sezen Aksu’nun“Çocuklar Gibi”, “Benim Meskenim Dağlar”, Nükhet Duru’nun “Melankoli” şarkıları ve diğerleri onun dizeleriyle hayat buldu.

“Kürk Mantolu Madonna”, “İçimizdeki Şeytan”, “Kuyucaklı Yusuf” ve daha birçok ölümsüz kitap yazdı.

Geçtiğimiz 14 Şubat-27 Nisan 2018 tarihleri arasında İstanbul Yapı Kredi Kültür Sanat’ta onun adına “Şehirlere Alışamadı”isimli önemli bir sergi açıldı.

“Şehirlere Alışamadı”, Edebiyatçı-Şair Sabahattin Ali’nin yaşamı boyunca bulunduğu Anadolu şehirlerine ve Berlin’e, yazarın gözünden bakmayı amaçlıyordu. Sabahattin Ali Arşivi’nden ilk kez gün yüzüne çıkartılan yeni belge ve fotoğrafların yanı sıra Tarih Vakfı Arşivi ve Ömer M. Koç Koleksiyonu’ndaki belgelerle zenginleşmişti.

Sabahattin Ali’nin 1939 yılında çıktığı Sivas-Kayseri-Erzincan-Zonguldak gezi notları, Zonguldak’ta kaldığı süre içinde kendisinin çektiği fotoğraflar var. Edebiyatçı kimliği kadar fotoğraf sanatçısı olması, dolayısıyla bu gezide çektiği fotoğraflar, Balıkesir Öğretmen Okulu’nda tuttuğu günlük, “Kürk Mantolu Madonna”nın taslakları, Almanya’dan Mustafa Seyit Sutüven’e yazdığı “Mustafa’ya Mektup” şiiri, Nahit Vedat Fıratlı ve Ayşe Sıtkı İlhan’a yazdığı mektuplar, sergide ilk kez izleyenlerle buluştu.

* * * *

Sergideki Şaşırtan Detay…

Sabahattin Ali’nin bu yolculuğunda en çok şaşırtan detay, sergiyi hazırlayan Sevengül Sönmez tarafından şu cümleyle açıklandı:

“Sergide ilk kez sergilediğimiz materyallerin bence en ilginci, Sabahattin Ali’nin 1939 Nisan’dan Ağustos’a kadar Ankara’dan yola çıkarak; Sivas, Kayseri, Erzincan, Gümüşhane, Samsun ve en son Zonguldak hattında yaptığı gezide tuttuğu notlar ve çektiği fotoğraflar… Bu sergiyi ortaya çıkartan da bu materyaller oldu. Çünkü biz gezi yazıları yazan bir Sabahattin Ali tanımıyoruz. Bu gezi yazıları, onun sanatı ve yazarlığındaki çok yönlülüğü de yansıtıyor. Mesela, Zonguldak’ta kömür madenine gitmiş. Madeni yazmış, bugüne kadar hiç düşünülmeyen bir konuyu, kuyularda çalışan hayvanları yazmış.”

* * * *

Sabahattin Ali Ve Zonguldak…

Sabahattin Ali’nin 28 Mayıs 1939’da başlayan Sivas-Kayseri-Erzincan-Zonguldak gezisinin son ayağı, aynı sene Ağustos ayında Zonguldak’ta tamamlanmıştır. 27 Ağustos 1939 tarihli Zonguldak notları ve Zonguldak’ta çektiği fotoğraflar, gezisindeki bazı detayları aydınlatıyor. Suikast ile biten kısa ömrü, bu tuttuğu notları kitap haline getirmeden sona ermiş olmalı. Ancak çektiği fotoğraflar ve eski yazıyla aldığı kısa notlar incelendiğinde, Zonguldak’ta geçirdiği zamanı yorumlayabilmemize tercüman oldu.

Hapishanede geçirdiği zamandan sonra gerçekleştirdiği bu gezisinde yazar, 32 yaşındadır. Zonguldak’a Nazmi Ay’la birlikte Ankara’dan bindikleri trenle gelirler. Elimizde yazarın Zonguldak’ta kendi çektiği, kitaptan taranan 9 adet fotoğraf kopyası var. Kaldığı odası ve odanın pencere balkonundan çektiği manzara fotoğrafları var. Fotoğraflar, dönemin Halkevi binasının gelen misafirler için tahsis edilen konuk odasında konakladıklarını ve yazarın kenti buradan resmedip kaleme aldığını gösteriyor. Valilik binası ve Gazipaşa Caddesi’nin park ve liman manzarasını, konuk odasından fotoğraflamış. Yazar, muhtemelen, önünden limana giden şimendifer sesi ve kömür yüklü vagonların geçiş sesleriyle uyanmış ve is kokan dumanını günün ilk ışıklarıyla ciğerlerine çekerken, Zonguldak’a neden “maden şehri” denildiğini de anlamış olmalı…

Ağustos 1939 tarihi, aynı zamanda şimdi yıkımı gerçekleşen Aksaray İş Hanı’nın da inşaatının yeni tamamlandığı bir tarih. Yazar, Aksaray İş Hanı’yla birlikte hemen karşı tepedeki henüz birinci eğitim yılını yeni tamamlayan Mehmet Çelikel Lisesi’yle ve hemen üstünde bulunan Memleket Hastanesi’ni de (Site Devlet Hastanesi) balkondan gözlemlemiş olmalı. Zaten çektiği fotoğrafların üç karesi bunu işaret ediyor… Ziyaret etmiş olacak ki, iki kare Mehmet Çelikel Lisesi önünden, bir karede Memleket Hastanesi önünden Zonguldak şehrini fotoğraflamış.

Kalan iki fotoğraf karesi de, Üzülmez bölgesine ait. Türk Antrasit (Kok) Fabrikası ve Üzülmez maden havzasını görüntülemiş. Madenciliğe ve maden katırlarına ait aldığı notları, Üzülmez havzasında incelediğini anlayabiliyoruz.

28 Ağustos 1939 tarihli Zonguldak notları, madde madde eski yazı ile yazılmış. Bu başlıkların yorumunu, yaşasaydı belki bir kitabında uzun uzun kaleme alacaktı.

* * * *

Eski Türkçe ile yazdığı seyahat notları…

X Kazalar.

Ekseriye hususi ocaklarda…

a)Çöküntü

b)Grizo

c)Muhtalif araba kazaları (Arabanın zinciri kopmak veya çıkmak)

(Arabayla tavan arasına el sıkıştırmak) (Grizo kazaları ekseriya cıgaradan??!!)

X Kuyularda çalışan hayvanlar senelerce çıkmıyorlar.

X Saatleri çalınca derhal işi bırakıyorlar.

X Mesela, 4 araba yerine 5 araba ittirilecek olursa itmiyorlar.

* * * *

Yüksel Yıldırım

Zonguldak Nostalji

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: