Susma Haftalık Ekonomi Panoraması: Küresel “VW Depremi”, OVP’nin Acı Reçetesi ve Zonguldak’ta Eğitim-Emek Kıskacı

Susma Gazetesi olarak her hafta derlediğimiz ekonomi analizimizde bu hafta; Almanya’dan dalga dalga yayılan Volkswagen krizinin (küresel işsizlik tehdidi) yerel ekonomiye yansımalarını, Türkiye’nin yeni üç yıllık ekonomik yol haritası OVP’yi ve emeğin başkenti Zonguldak’ta okulların açılmasıyla emekçi ailelerin sırtına binen ağır eğitim faturasını mercek altına alıyoruz.

İşte küresel piyasalardan yerele, haftanın ekonomik ve toplumsal nabzı:

1. KÜRESEL ÜRETİMDE DEPREM: Volkswagen Krizi ve Yerele Yansımaları

Bu hafta küresel ekonominin en sarsıcı gündemi, otomotiv devi Volkswagen’in (VW) tarihinde bir ilk olarak Almanya’daki dört fabrikasını kapatma ve 100 bin işçiyi işten çıkarma planı oldu. Bu gelişme, sadece bir şirketin mali krizi değil; sermayenin kâr hadlerini korumak için otomasyona (işçisiz üretime) geçişinin ve “gereksizleşen emek” gerçeğinin en somut dışavurumudur.

• Ülkeye ve Yerele Yansıması: VW depremi, Avrupa’nın sanayisizleşme sürecinin hızlandığını gösteriyor. TÜİK verilerine göre Almanya ve Avrupa, Türkiye’nin ve bölgemizin en büyük ihracat pazarı konumunda. Avrupa’da daralan pazar ve işten çıkarmalar, Türkiye’deki tedarikçi fabrikaları doğrudan vuracak, ihracat yavaşlayacak ve işsizlik dalgası sınırlarımızdan içeri girecektir. Küresel sermaye, teknolojik dönüşümün (yapay zeka ve otomasyon) bedelini işçi sınıfına ödetirken; Türkiye’de emekçilerin ucuz işgücü sarmalına (MESEM projeleri vb.) daha fazla itilmesi bu küresel daralmanın yerel bir sonucudur.

• Hürmüz’de Artan Tansiyon: Küresel arzı tehdit eden bir diğer unsur ise Hürmüz Boğazı’ndaki tanker gerilimi oldu. Brent petrolün 97 dolar sınırına dayanması, enerji ithalatçısı olan ülkemizde yeni akaryakıt zamlarının (maliyet enflasyonunun) kapıda olduğunu gösteriyor.

2. TÜRKİYE EKONOMİSİ: OVP İtirafları ve Emekçiye Kesilen Fatura

Hükümetin 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Programı (OVP) açıklandı. Program, enflasyonla mücadelenin uzayacağının ve faturanın yine halka kesileceğinin resmi bir itirafı niteliğinde.

• Hedefler Küçüldü, Enflasyon Büyüdü: OVP’de 2026 yılı büyüme tahmini yüzde 3,8’den yüzde 3,3’e çekildi. Yıl sonu enflasyon tahmini ise TCMB’nin (yüzde 28) üzerine çıkarak yüzde 28,4 olarak güncellendi.

• Eşel Mobilin Bütçe Deliği: Akaryakıt zamlarını frenlemek için uygulanan eşel mobil sisteminin Hazine’ye faturası (ÖTV kaybı) ocak-temmuz döneminde 94,2 milyar TL oldu. Savaş ve jeopolitik riskler petrolü tırmandırırken, Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz hükümete acil çağrı yaparak; akaryakıttaki ÖTV ve KDV’nin tamamen sıfırlanmasını ve tarım/nakliye sektörlerine doğrudan mazot desteği verilmesini talep etti.

3. ZONGULDAK VE BÖLGE EKONOMİSİ (TR81): Eğitim, Maden ve Sanayi

Makroekonomik krizin ve küresel daralmanın gölgesinde, Zonguldak, Karabük ve Bartın’ı kapsayan TR81 bölgesinde haftanın en yakıcı gündemleri eğitim maliyetleri, İSG ve bölgesel kalkınma hamleleri oldu.

“Şirketlere Teşvik Var, Çocuğun Beslenmesine Yok”: EMEP’ten Eğitim Tepkisi

Enflasyonun ve hayat pahalılığının en acı tablosu, yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla velilerin omuzlarına çöktü. Emek Partisi (EMEP) Zonguldak İl Başkanı Ateş Türeli, eğitim masraflarına dikkat çekerek eşit, parasız ve kamusal eğitim talebini şu çarpıcı verilerle dile getirdi:

• Kırtasiyede %30-40, okul kıyafetlerinde %50-60 ve Zonguldak UKOME’nin belirlediği servis ücretlerinde %35-60 aralığında fahiş zamlar yaşandı.

• Okulların temizlik, boya ve güvenlik giderleri velilerden toplanan paralarla karşılanmaya çalışılıyor.

• “Kaynak Yetersizliği Değil, Siyasi Tercih”: Türeli, yoksullaşan ailelerin çocuklarına “ucuz işgücü” olarak MESEM’lerin adres gösterildiğini belirterek; “Şirketlere teşvik ve vergi affı için bütçe bulunurken çocukların beslenmesine bütçe ayrılmaması siyasi bir tercihtir. Her öğrenciye günde 1 öğün ücretsiz yemek ve temiz su sağlanmalı, okullara taşeron değil kadrolu temizlik personeli atanmalıdır” dedi.

Bakan Işıkhan GMİS’te: Gündem Madencinin Can Güvenliği

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, Zonguldak programında GMİS’i ziyaret etti. Yeraltı madenciliğinde artan iş cinayetleri ve güvenlik zafiyetleri gölgesinde geçen görüşmede GMİS Başkanı Hakan Yeşil, İSG yönetmeliklerinin netleştirilmesi gerektiğini belirterek “Tek önceliğimiz iş sağlığı ve güvenliğidir” çıkışını yaptı.

Sanayi ve Lojistikte Yeni Adımlar ve TÜİK Gerçekleri

• Ereğli Yalıboyu OSB ve KARDEMİR: Kdz. Ereğli’de Ziraat Odası Başkanı Zafer Yalman’ın girişimleriyle sınırları kesinleşen Yalıboyu OSB, bölgeye 5 bin kişilik yeni istihdam vaat ediyor. Öte yandan KARDEMİR Yönetimi, Filyos Limanı’na çıkarma yaparak limanın Karabük, Zonguldak ve Bartın sanayisi için lojistik bir üs yapılması hedefini masaya yatırdı.

• TÜİK’in Acı Tablosu: Tüm bu bölgesel hamlelere rağmen TÜİK verileri, TR81 bölgesinin yapısal sorunlarını yüzümüze vuruyor. 2025 verilerine göre TR81 bölgesinde işsizlik oranı %10,0 iken, bu oran Zonguldak’ta %10,5’i bulmaktadır. Türkiye genelinde kişi başına GSYH 15.333 Dolar iken, Zonguldak (11.111 $), Karabük (11.026 $) ve Bartın (9.070 $) ülke refahının oldukça gerisinde kalarak yoksullaşmaktadır. Üstelik bölge ihracattan çok daha fazla ithalat yaparak net ithalatçı konumundan çıkamamaktadır.

Sonuç Olarak:

Volkswagen krizinin simgelediği küresel sermaye daralması kapımıza dayanmışken; OVP ile resmileşen yüksek enflasyon ortamında Zonguldaklı emekçi, çocuğunun kırtasiye faturasıyla hayatta kalma mücadelesi veriyor. Bölgenin kurtuluşu ise sadece liman veya OSB tabelalarında değil, “emeğin ve eğitimin hak ettiği değeri gördüğü” yapısal bir dönüşümden geçiyor.